تفسیر اثنی عشری

تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی) قُلْ إِنْ ضَلَلْتُ فَإِنَّما أَضِلُّ عَلى‌ نَفْسِي وَ إِنِ اهْتَدَيْتُ فَبِما يُوحِي إِلَيَّ رَبِّي إِنَّهُ سَمِيعٌ قَرِيبٌ (50) قُلْ إِنْ ضَلَلْتُ‌: بگو اى پيغمبر اگر گمراه و منحرف شدم از حق چنانکه‌ «1» تفسير منهج الصادقين (چ سوم اسلاميه) ج 7 ص 420. «2» تفسير مجمع البيان، ج 4، ص 397 و ج 3، ص 435 و کشاف، ج 3، ص 264. جلد 10 - صفحه 550 زعم شما است، فَإِنَّما أَضِلُّ عَلى‌ نَفْسِي‌: پس جز اين نيست که گمراه بر نفس خود شدم، يعنى وبال گمراهى بر من است نه بر غير من. وَ إِنِ اهْتَدَيْتُ‌: و اگر هدايت و به راه راست روم، فَبِما يُوحِي إِلَيَّ رَبِّي‌: پس به سبب آنست که وحى مى‌فرستد به من پروردگار من، چه توفيق هدايت به عنايت او است. بيان: هر چيزى که ضارّ و وبال است به سبب نفس باشد، زيرا نفس، اماره به بدى است؛ و آنچه منفعت است به سبب هدايت حق تعالى و توفيق او باشد، و اين حکم عام است تمام مکلفين را. بنابراين معنى‌ (فَإِنَّما أَضِلُّ عَلى‌ نَفْسِي) مقابل‌ (إِنِ اهْتَدَيْتُ فَبِما يُوحِي إِلَيَّ) باشد. و امر پيغمبر به اسناد اين حکم به نفس خود با آنکه شامل جميع مکلفان است به جهت آنست که حضرت پيغمبر با جلالت شأن و مقام و طريقه هدايت و قوام او در تحت اين حکم داخل باشد، پس غير به طريق اولى داخل خواهند بود. إِنَّهُ سَمِيعٌ قَرِيبٌ‌: بدرستى که خداى تعالى شنواست به اقوال بندگان، نزديک است به افعال ايشان، پس عالم باشد به گفتار و کردار هر گمراهى و هر هدايت شده‌اى، و هيچ چيز بر او مخفى نيست.