اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ لَو تَري إِذ فَزِعُوا فَلا فَوت‌َ وَ أُخِذُوا مِن مَکان‌ٍ قَرِيب‌ٍ (51)
و اگر مي‌ديدي زماني که اينکه کفار و مشرکين به فزع و جزع مي‌افتند و احدي از آنها رها نمي‌شود و همچنين
جلد 14 - صفحه 581
زماني که اين‌ها را مي‌گيرند و اين‌ها گرفته مي‌شوند از مکان نزديکي.
اينکه آيه شريفه را چهار نحوه ميتوان تفسير کرد:
يک نحوه: وَ لَو تَري إِذ فَزِعُوا زمان وفات آنها که ملائکه عذاب و غلاظ و شداد مي‌آيند براي قبض روح آنها اين‌ها به فزع و جزع مي‌افتند ديگر نه توبه آنها قبول مي‌شود و نه نجاتي پيدا مي‌کنند.
فَلا فَوت‌َ احدي از آنها نجات پيدا نمي‌کند تماما گرفتار مي‌شوند.
وَ أُخِذُوا اخذ يوم القيامة تماما.
مِن مَکان‌ٍ قَرِيب‌ٍ از قبور آنها که همان صحراي محشر مي‌شود که سر از قبر بيرون مي‌آورند.
در همان صحراي محشر است مي‌برند در چپ صحراي محشر بسيار نزديک است و جواب «لو تري» محذوف است به دلالت کلام يعني لو تري امرا عجيبا و عذابا شديدا».
نحوه دويم: اشاره به جنگ بدر است که ملائکه به ياري مسلمين آمدند و گردن مشرکين را مي‌زدند و دست و سر آنها روي زمين مي‌ريخت به فزع و جزع افتادند و بسياري دستگير شدند.
نحوه سيم: يوم البعث که تمام به فزع مي‌افتند و ملائکه با زنجيرهاي آتشي آنها را مي‌گيرند و در جهنم مي‌اندازند.
نحوه چهارم: که در اخبار از حضرت باقر (ع) و حضرت صادق (ع) داريم و در تفسير ثعلبي از إبن عباس روايت کرده راجع به لشکر سفياني است که عراق را تصرف مي‌کند و بسياري را مي‌کشد و مدينه را هم تصرف مي‌کند و مردان آنها را مي‌کشد و محله بني هاشم را خراب مي‌کند و زن‌ها را تصرف مي‌کنند سپس دو لشکر مي‌فرستد: يکي به طرف مکه در زمين بيدا خسف مي‌شوند و در زمين فرو مي‌روند و ديگري به طرف شام و رايت هدايت از کوفه در تعقيب آنها از مؤمنين مي‌روند و آنها را مي‌کشند و غنائم و اسرايي که گرفته بودند پس مي‌گيرند.
اقول: حمل بر عموم مانع ندارد و تمام اين‌ها مصاديق باشند.