تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ يَرَى الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ الَّذِي أُنْزِلَ إِلَيْکَ مِنْ رَبِّکَ هُوَ الْحَقَّ وَ يَهْدِي إِلى صِراطِ الْعَزِيزِ الْحَمِيدِ «6» وَ قالَ الَّذِينَ کَفَرُوا هَلْ نَدُلُّکُمْ عَلى رَجُلٍ يُنَبِّئُکُمْ إِذا مُزِّقْتُمْ کُلَّ مُمَزَّقٍ إِنَّکُمْ لَفِي خَلْقٍ جَدِيدٍ «7» أَفْتَرى عَلَى اللَّهِ کَذِباً أَمْ بِهِ جِنَّةٌ بَلِ الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ فِي الْعَذابِ وَ الضَّلالِ الْبَعِيدِ «8» أَ فَلَمْ يَرَوْا إِلى ما بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَ ما خَلْفَهُمْ مِنَ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ إِنْ نَشَأْ نَخْسِفْ بِهِمُ الْأَرْضَ أَوْ نُسْقِطْ عَلَيْهِمْ کِسَفاً مِنَ السَّماءِ إِنَّ فِي ذلِکَ لَآيَةً لِکُلِّ عَبْدٍ مُنِيبٍ «9»
ترجمه
و مى‌بينند آنانکه داده شدند دانش را آنچه فرو فرستاده شد بتو از پروردگارت آن راست و درست است و هدايت ميکند براه خداى غالب ستوده
و گفتند آنها که کافر شدند آيا راهنمائى کنيم شما را بر مردى که خبر دهد شما را چون پاره کرده شديد پاره کردنى تامّ و تمام همانا شما در آفرينش تازه‌ايد
آيا نسبت داد بخدا دروغى را يا در او است جنونى بلکه آنانکه ايمان نميآورند بآن جهان در عذاب و گمراهى دورند
آيا نظر نکردند بآنچه در پيش رويشان است و آنچه باشد پشت سرشان از آسمان و زمين اگر بخواهيم فرو ميبريم آنها را بزمين يا مى‌افکنيم بر آنها پاره‌هائى از آسمان همانا در اين هر آينه نشانه‌ايست براى هر بنده بازگشت کننده‌ئى.
تفسير
خداوند متعال بعد از بيان امکان معاد در آيات سابقه اثبات آنرا فرموده به بيان جامعى از اين قرار که علماء و دانشمندان عالم ميدانند و تصديق
جلد 4 صفحه 349
ميکنند که قرآن تو حق است و از جانب خدا است چون کسى نتوانسته و نتواند مانند آن بياورد و تمام احکامش مطابق با حکمت و مصلحت و موجب هدايت مردم است بدين خداوند قادر توانايى که ستوده است در جميع افعال و غالب است در تمام احوال لذا ديده ميشود که علماء اهل کتاب با آنکه تمام منافع دنيوى آنها بقبول اسلام از دستشان ميرود بتدريج قرآن را مى‌بينند و مسلمان ميشوند و در آن تصريحات زياد بقيامت و معاد شده و معلوم ميشود آن حق است و هر چه در قرآن است حق و آورنده آن بر حق و با وجود اين کفّار از روى تعجّب ميگويند با يکديگر آيا ميخواهيد بشما ارائه دهيم مرديرا که ميگويد وقتى شما مرديد و خاک شديد و اجزاء بدن شما پاره پاره و متفرّق شد و هر پاره و جزئى از آن در جائى قرار گرفت همانا شما دو مرتبه آفريده شده و در افراد مردم جديدى قرار خواهيد گرفت از يکى از اين دو امر خارج نيست يا اين مرد براى پيشرفت مقاصد خودش اين کار را بخدا نسبت ميدهد بدروغ و افترا ميزند يا ديوانه است که چنين امر عجيبى را ادّعا ميکند و مقصودشان از آنمرد عقل کلّ و خاتم رسل صلّى اللّه عليه و اله و سلم بود لذا خداوند هر دو طرف ترديد آنها را منع فرموده به بليغ‌ترين بيان مختصرى که نه چنين است بلکه کسانيکه ايمان بدار جزاء و روز بازپسين ندارند در عذاب آنروز مخلّد و بلوازم و تبعات اين بى‌اعتقادى در دنيا معذّب و در وادى ضلالت و گمراهى و دورى از حق و حقيقت و اله و سر گردانند و تقديم عذاب بر ضلال با آنکه در رتبه مؤخّر است و اخبار از فعليّت آن براى اشاره بتحقّق آن است و تهديد آنها بعذاب دنيوى و اشاره بناراحتيهاى صاحبان اين فکر در دنيا که اميدى بتلافى آنها در آخرت ندارند و استدلال فرموده بر آن باين تقريب که آيا نظر نمى‌اندازند بسوى جهت مقابل و غير مقابل خودشان از آسمان و زمين که بآنها از جوانب احاطه نموده بطوريکه راه گريز ندارند و در تحت سلطنت و قدرت و در ملک ما ميباشند اگر بخواهيم مانند قارون آنها را بزمين فرو بريم ميبريم و اگر بخواهيم مانند قوم شعيب پاره آتشى از آسمان بر سر آنها فرود آريم ميآوريم با چنين وسعت ملک و احاطه و قدرت و سلطنتى چگونه نميتوانيم اجزاء متفرّقه آنها را جمع آورى و حيات دهيم در اين ملاحظات دليل روشنى است بر معاد از براى هر بنده‌اى که رجوع بحق و آثار دالّه بر آن نموده و
جلد 4 صفحه 350
بدرگاه بارى انابه و توبه ميکند براى درک حقائق و بخشش گناهان خود و ان يشأ يخسف او يسقط هر سه بياء نيز قرائت شده است.