تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
إِنْ نَشَأْ نُنَزِّلْ عَلَيْهِمْ مِنَ السَّماءِ آيَةً فَظَلَّتْ أَعْناقُهُمْ لَها خاضِعِينَ «4»
إِنْ نَشَأْ نُنَزِّلْ عَلَيْهِمْ: اگر بخواهيم ما نازل مى‌فرمائيم بر ايشان، مِنَ السَّماءِ آيَةً: از آسمان نشانه‌اى از آيات خود که ملجى‌ء و مجبور نمايد ايشان را به ايمان، يا بليه‌اى از بلاهاى قاهره و قاسره. فَظَلَّتْ أَعْناقُهُمْ لَها خاضِعِينَ:
پس گردد گردنهاى ايشان مر آن آيات را فروتنان و منقاد شدگان.
در منهج ابو حمزه ثمالى روايت نموده که مراد از اين آيه صدائى باشد که در نيمه رمضان از آسمان شنيده شود و به جهت آن همه خاشع و منقاد گردند. «2» تفسير برهان- از حضرت صادق عليه السّلام مروى است که فرمود حضرت امير المؤمنين عليه السّلام: منتظر باشيد فرج را در سه چيز. عرض کردند چيست؟
«1». تفسير برهان، ج 3، ص 179، به نقل از ابن شهر آشوب از عياشى.
«2». تفسير منهج الصادقين، ج 6، ص 430. چاپ کتابفروشى اسلاميّه.
جلد 9 - صفحه 394
فرمود: اختلاف ميان اهل شام، و ظاهر شدن بيرقهاى سياه از خراسان، و فزع در ماه رمضان. عرض کردند: فزع در ماه رمضان چيست؟ فرمود: آيا نشنيديد فرمايش خداى عزّ و جلّ را (إِنْ نَشَأْ نُنَزِّلْ عَلَيْهِمْ مِنَ السَّماءِ آيَةً ...) آن علامت و آيتى است که خارج مى‌گرداند زنهاى پرده نشين را از پرده، و بيدار نمايد خوابيده را، و به فزع در آورد بيدار را. «1» اکمال الدين از حضرت رضا عليه السّلام در حديثى وصف فرمايد قائم را:
قال و هو الّذى ينادى مناد من السّماء يسمعه جميع اهل الارض بالدّعاء اليه يقول الا انّ حجّة اللّه قد ظهرت عند بيت اللّه فاتّبعوه فان الحق معه و فيه و هو قول اللّه عزّ و جلّ ان نشأ ننزل عليهم من السّماء اية- الايه.
فرمود: قائم کسى است که ندا نمايد منادى از آسمان، بشنواند تمام اهل زمين را به دعوت بسوى او؛ گويد: آگاه باشيد، بدرستى که حجت خدا بتحقيق ظاهر شده نزد خانه خدا، پس پيروى کنيد او را، زيرا حق با او و در پيروى است و هو قول اللّه «إِنْ نَشَأْ نُنَزِّلْ عَلَيْهِمْ مِنَ السَّماءِ آيَةً ...». «2» نزد بعضى مراد به اعناق رؤساى کفار و پيشوايان ايشانند که مشبه‌اند به أعناق؛ و چون اعناق موصوف شده به صفات عقلا، از اين جهت جارى مجراى عقلا واقع شده. «3»