تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ ما يَأْتِيهِمْ مِنْ ذِکْرٍ مِنَ الرَّحْمنِ مُحْدَثٍ إِلاَّ کانُوا عَنْهُ مُعْرِضِينَ «5»
بعد از آن صفت منکران قرآن را مى‌فرمايد:
«1». تفسير برهان، ج 3، ص 180 و 181، ح 11.
«2». اکمال الدين، ج 2، ص 372، باب ما روى عن الرضا على بن موسى عليهما السّلام فى النص على القائم. روايت 5. چاپ دار الکتب الاسلامية و نيز در تفسير صافى. ج 4، ص 30 به نقل از اکمال. انتشارات سعيد مشهد.
«3». تفسير منهج الصادقين، ج 6، ص 430. چاپ کتابفروشى اسلاميّه.
جلد 9 - صفحه 395
وَ ما يَأْتِيهِمْ مِنْ ذِکْرٍ مِنَ الرَّحْمنِ: و نمى‌آيد ايشان را هيچ موعظه و پندى از جانب خداى بخشاينده، محدث: که تازه نازل شده، يعنى هيچ آيتى و سوره‌اى از قرآن مجدد فرود نيامده يکى بعد از ديگرى به جهت تکرير تذکير و تقريع تقرير. إِلَّا کانُوا عَنْهُ مُعْرِضِينَ: مگر که باشند از آن روى گردانندگان، يعنى مجددا از آن اعراض کنند و اصرار نمايند بر آنچه هستند بر آن از شرک و کفر و طغيان و عصيان. «1» تنبيه: آيه شريفه آگاهى است بر آنکه با قدرت قاهره الهيه به الجا نمودن ايشان را به ايمان، با وجود بر اين مهربان است به ايشان از جهت انزال قرآنى که ذکر مى‌باشد، و مکرر فرمايد بر ايشان تذکر را؛ با اين حال اعراض نمايند و از آيات باهره روى برگردانند و تأمل و تدبر نمى‌کنند در آن تا از آن منتفع شوند. «2» تبصره: 1- آيه شريفه دليل است بر آنکه قرآن محدث باشد نه قديم، زيرا مراد از «ذکر» قرآن است چنانکه در آيه ديگر مى‌فرمايد: «إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّکْرَ».
2- به اتفاق، ذکر و وعظى که از جانب خدا آيد جز قرآن نيست، و آن را وصف فرمود به حدوث؛ پس بنابراين قرآن حادث باشد نه قديم.
3- در آيه ديگر فرمايد: «اللَّهُ نَزَّلَ أَحْسَنَ الْحَدِيثِ کِتاباً» و قوله تعالى:
«فَبِأَيِّ حَدِيثٍ بَعْدَهُ يُؤْمِنُونَ»* و ساير آيات ديگر که صريحند در حدوث. و چون ثابت شد که قرآن محدث باشد، پس براى او خالق خواهد بود، و او مخلوق و حادث باشد لا محاله؛ و قول اشاعره که کلام نفسى قائلند مردود است، زيرا در لسان شرع و عرف، مراد از قرآن همين ما بين الدفتين مى‌باشد نه غير.