اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
إِن‌َّ فِي ذلِک‌َ لَآيَةً وَ ما کان‌َ أَکثَرُهُم مُؤمِنِين‌َ «8»
بدرستي که در خلقت ازواج در زمين دليل واضح و آيه محکمه‌ايست بر وجود حق و قدرت و علم باري تعالي و نيستند اکثر افراد بشر مؤمن.
از براي ايمان در قرآن مجيد و در لسان اخبار اطلاقات بسياري دارد و بهر اطلاق درجاتي:
1- ايمان بوجود اللّه در مقابل طبيعي و دهري و لا مذهب.
2- ايمان بوحدانيت خداوند در مقابل مشرکين.
3- ايمان به علم و قدرت و ساير صفات الهي در مقابل حکماء که او را علت ميدانند و انفکاک معلول از علت را محال ميدانند.
4- ايمان به اينکه صفات عين ذات و منتزع از ذات است که توحيد صفاتيست.
5- ايمان بافعال الهي که مختص بذات او است که توحيد افعاليست.
6- ايمان بجميع انبياء و رسل در مقابل کفار از يهود و نصاري و مجوس و غير اينها.
7- ايمان در مقابل اسلام که ميفرمايد: قالَت‌ِ الأَعراب‌ُ آمَنّا قُل لَم تُؤمِنُوا وَ لکِن قُولُوا
جلد 14 - صفحه 8
أَسلَمنا وَ لَمّا يَدخُل‌ِ الإِيمان‌ُ فِي قُلُوبِکُم (حجرات آيه 14).
8- ايمان بعدل و امامت ائمه اثني عشر در مقابل ساير فرق اسلاميه از عامه و شيعه غير اثني عشري.
9- ايمان بجميع ضروريات دين و ضروريات مذهب شيعه در مقابل کساني که منکر پاره‌اي از ضروريات ميشوند که بسا موجب ارتداد ميشود و بسا ضلالت.
اما درجات ايمان. در هر قسمتي چهار درجه دارد:
اول. ايمان لساني که بمجرد لسان است و در قلب داخل نشده ايمان منافقين.
دوم. در قلب داخل شده لکن رسوخ در قلب نکرده ايمان عوام.
سوم. رسوخ کرده لکن آلوده بکثافات معاصي ايمان خواص.
چهارم. پاک بودن ظرف ايمان از جميع اخلاق رذيله و کثافات معاصي که ايمان خاص الخاص است.
و در ايمان چهار امر شرط است که اگر نباشد تحقق پيدا نميکند:
اول. علم يقين و اما ظن و شک کافي نيست.
دوم. اعتقاد بمعني عقد قلب و دلبستگي و در بند بودن.
سوم. اقرار قلبي و لساني که اگر انکار کرد مشمول وَ جَحَدُوا بِها وَ استَيقَنَتها أَنفُسُهُم (نمل آيه 14) ميشود.
چهارم. تسليم جميع افعال الهي تکويني و تشريعي از بليات و احکام الهيه.