تفسیر روان جاوید

تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى) قالَ فَأْتِ بِهِ إِنْ کُنْتَ مِنَ الصَّادِقِينَ (31) فَأَلْقى‌ عَصاهُ فَإِذا هِيَ ثُعْبانٌ مُبِينٌ (32) وَ نَزَعَ يَدَهُ فَإِذا هِيَ بَيْضاءُ لِلنَّاظِرِينَ (33) قالَ لِلْمَلَإِ حَوْلَهُ إِنَّ هذا لَساحِرٌ عَلِيمٌ (34) يُرِيدُ أَنْ يُخْرِجَکُمْ مِنْ أَرْضِکُمْ بِسِحْرِهِ فَما ذا تَأْمُرُونَ (35) قالُوا أَرْجِهْ وَ أَخاهُ وَ ابْعَثْ فِي الْمَدائِنِ حاشِرِينَ (36) يَأْتُوکَ بِکُلِّ سَحَّارٍ عَلِيمٍ (37) فَجُمِعَ السَّحَرَةُ لِمِيقاتِ يَوْمٍ مَعْلُومٍ (38) وَ قِيلَ لِلنَّاسِ هَلْ أَنْتُمْ مُجْتَمِعُونَ (39) لَعَلَّنا نَتَّبِعُ السَّحَرَةَ إِنْ کانُوا هُمُ الْغالِبِينَ (40) فَلَمَّا جاءَ السَّحَرَةُ قالُوا لِفِرْعَوْنَ أَ إِنَّ لَنا لَأَجْراً إِنْ کُنَّا نَحْنُ الْغالِبِينَ (41) قالَ نَعَمْ وَ إِنَّکُمْ إِذاً لَمِنَ الْمُقَرَّبِينَ (42) قالَ لَهُمْ مُوسى‌ أَلْقُوا ما أَنْتُمْ مُلْقُونَ (43) فَأَلْقَوْا حِبالَهُمْ وَ عِصِيَّهُمْ وَ قالُوا بِعِزَّةِ فِرْعَوْنَ إِنَّا لَنَحْنُ الْغالِبُونَ (44) فَأَلْقى‌ مُوسى‌ عَصاهُ فَإِذا هِيَ تَلْقَفُ ما يَأْفِکُونَ (45) فَأُلْقِيَ السَّحَرَةُ ساجِدِينَ (46) قالُوا آمَنَّا بِرَبِّ الْعالَمِينَ (47) رَبِّ مُوسى‌ وَ هارُونَ (48) قالَ آمَنْتُمْ لَهُ قَبْلَ أَنْ آذَنَ لَکُمْ إِنَّهُ لَکَبِيرُکُمُ الَّذِي عَلَّمَکُمُ السِّحْرَ فَلَسَوْفَ تَعْلَمُونَ لَأُقَطِّعَنَّ أَيْدِيَکُمْ وَ أَرْجُلَکُمْ مِنْ خِلافٍ وَ لَأُصَلِّبَنَّکُمْ أَجْمَعِينَ (49) قالُوا لا ضَيْرَ إِنَّا إِلى‌ رَبِّنا مُنْقَلِبُونَ (50) إِنَّا نَطْمَعُ أَنْ يَغْفِرَ لَنا رَبُّنا خَطايانا أَنْ کُنَّا أَوَّلَ الْمُؤْمِنِينَ (51) جلد 4 صفحه 103 ترجمه‌ گفت پس بياور آنرا اگر هستى از راستگويان‌ پس انداخت عصايش را پس آنگاه آن بود اژدهائى آشکار و برآورد دستش را پس آنگاه آن بود سفيد نورانى براى نگاه کنندگان‌ گفت بآن جماعت که بودند در اطرافش همانا اين هرآينه جادوگرى است دانا ميخواهد که بيرون کند شما را از زمينتان بجادويش پس چه ميفرمائيد گفتند بازدار او و برادرش را و بفرست در شهرها جمع کنندگانرا که بياورند نزد تو هر جادوگر دانا را پس جمع کرده شدند جادوگران براى وعده‌گاه روزى معلوم‌ و گفته شد بمردم که آيا شما هستيد اجتماع کنندگان‌ باشد که ما پيروى کنيم جادوگرانرا اگر باشند ايشان غلبه کنندگان‌ پس چون آمدند جادوگران گفتند به فرعون آيا همانا براى ما مزدى است اگر باشيم ما غلبه کنندگان‌ گفت آرى و همانا شمائيد آنگاه هرآينه از نزديک شدگان‌ گفت به ايشان موسى بيندازيد آنچه را شمائيد اندازنده‌ پس انداختند ريسمانهاشان را و عصاهاشان را و گفتند سوگند ببزرگى و توانائى فرعون همانا ما هر آينه مائيم غلبه کنندگان‌ پس انداخت موسى عصايش را پس آنگاه آن فرو ميبرد آنچه را مينمودند بدروغ‌ پس برو افکنده شدند ساحران سجده کنندگان‌ گفتند گرويديم بپروردگار جهانيان‌ پروردگار موسى و هارون‌ گفت آيا گرويديد باو پيش از آنکه دستورى دهم شما را همانا او بزرگ شما است که آموخته است شما را جادو پس هرآينه زود باشد که بدانيد هر آينه خواهم بريد دستهاتان را و پاهاتان را بر خلاف يکديگر و هر آينه بردار خواهم کرد شما را همگى‌ گفتند ضررى ندارد همانا ما بسوى پروردگارمان بازگشت کنندگانيم‌ همانا ما اميد داريم که ببخشد بما پروردگار ما گناهانمان را براى آنکه بوديم اوّل گروندگان. تفسير بعد از مذاکرات سابقه که بين حضرت موسى و فرعون روى داد گفت اگر راست ميگوئى معجزت را بياور و آنحضرت عصاى خود را انداخت ناگهان‌ جلد 4 صفحه 104 اژدهائى شد که شک و شبهه‌ئى در اژدها بودن آن نبود و بيرون آورد دستش را از گريبان يا آستينش ناگهان آن دست سفيد و منوّر شد براى کسانى که نظر مينمودند بآن بطوريکه شعاعش حائل شد ميان آنها و روى حضرت موسى و قمى ره در ضمن حديثى که در آيات سابقه ذکر شد نقل نموده که چون عصا اژدها شد تمام جلساء فرعون فرار نمودند و فرعون بقدرى ترسيد که نتوانست خود را نگهدارد و موسى عليه السّلام را بخدا قسم داد که او را از شرّ آن اژدها نگهدارى فرمايد و آنحضرت او را نگهدارى فرمود و بعد يد بيضاء را ارائه داد و چون عصا را بدست گرفت فرعون بنفس خود مراجعه نمود و خواست تصديق کند ولى هامان نگذاشت و گفت اين با ادّعاء خدائى تو منافات دارد که تابع بنده خودت شوى و اثر مشاهده معجزه بقدرى او را از تفرعن خود تنزّل داد که با اعيان مجلس مشورت نمود و از آنها چاره- جوئى خواست و گفت اين ساحر ماهرى است که ميخواهد بسحر شما را آواره از وطن نمايد و با ادّعاء خدائى حاضر شد که اطاعت فرمان آنها را بنمايد و آنها گفتند فعلا امر او و برادرش را بتأخير بينداز و بشهرهاى مصر مأمورينى روانه کن که ساحران را جمع آورى نمايند و از ميان آنها اشخاصى را که ماهرتر در سحرند انتخاب کنند و بياورند و او بهمين دستور عمل نمود و ساحران ماهر در ظهر روز عيد ساليانه خودشان که روز زينت خوانده ميشد در مکان معيّنى که فاصله ميان دو طرف بود و در سوره طه گذشت جمع شدند و براى آنکه اهل مصر مهيّا براى آمدن شوند فرعونيان بمردم ميگفتند آيا در چنين روزى اجتماع مينمائيد براى آنکه ما پيرو دين ساحران شويم که همدين ما هستند اگر غلبه با آنها باشد و پيرو دين موسى و هارون نگرديم و چون ساحران بدربار فرعون راه يافتند باو گفتند اگر ما بر موسى غالب شديم انعامى هم داريم او گفت علاوه بر انعام مقرّب درگاه ما هم خواهيد شد و بعد از سؤال از حضرت موسى که آيا تو مى‌اندازى عصايت را يا ما بيندازيم آنچه داريم او فرمود بيندازيد آنچه را مى‌اندازيد و آنها ريسمانها و عصاهاشان را انداختند و گفتند بعزّت و جلال فرعون قطعا غلبه با ما است چون کاملا مطمئن بودند که ديگر سحرى بالاتر از اين نميشود کرد و اين قسم قسم خوردن در زمان جاهليّت معمول بود و در اسلام‌ جلد 4 صفحه 105 منسوخ شد و بنام خدا مقرّر گرديد پس حضرت موسى عصاى خود را انداخت و اژدهائى شد که تمام مارهاى دروغى را که بتزوير و تلبيس ريسمانها و عصاهاشان را بصور مختلفه آن حيوان در آورده بودند و بتوسط سيماب و غيره حرکت ميکردند بلع نمود و اثرى از آنها باقى نگذارد و چون ساحران اين معجزه را مشاهده نمودند با آنکه ميدانستند چنين امرى بسحر انجام پذير نيست بدون درنگ برو بر زمين افتادند مانند آنکه آنها را بدون اختيار بزمين انداخته باشند و در پيشگاه عظمت و قدرت الهى سجده نمودند و گفتند ايمان آورديم ما بپروردگار جهانيان آن پروردگارى که موسى و هارون معرّف و مبيّن او شدند بأعجاز و بيان نه فرعون و هامان و فرعون از اين امر برآشفت و بساحران گفت آيا ايمان آورديد بموسى بدون اذن و اجازه من و ءامنتم بدو همزه نيز قرائت شده و او لابد استاد شما بوده در سحر و با او تبانى داشته‌ايد يا بعضى از فنون آنرا بشما نياموخته و براى خودش در چنين مواقعى باقى گذارده و اين سخنان را براى اشتباه کارى بر قومش ميگفت که آنها تصوّر ننمايند ايمان ساحران براى ظهور حق و وضوح صدق حضرت موسى در ادّعاء نبوت نزد آنها بوده و تهديد کرد که بزودى شما را بپاداش اين جرئت و جسارتتان ميرسانم که بدانيد سزاى شما چيست دستها و پاهاى شما را بر خلاف يکديگر يعنى دست راست و پاى چپ يا پاى راست و دست چپ شما را ميبرم و بعد شما را براى عبرت مردم بدار ميکشم و هيچکدامتان را عفو نخواهم نمود و آنها گفتند ضررى ندارد ما بسوى رحمت پروردگارمان بازگشت ميکنيم ما اميدواريم که خداوند از خطاها و تقصيرات ما بگذرد براى تحمّل رنج و محنتى که بر ما وارد شد و شديم از سابقين در ايمان بخدا و پيغمبر او البته تحمّل الم موقت در برابر نعيم دائم سهل است و بعضى ان کنّا بکسر همزه قرائت نموده‌اند يعنى اگر باشيم از سابقين در ايمان بمغفرت الهى نائل ميشويم پس دست از ايمان خود برنميداريم و گفته‌اند آنها کسانى بودند که بعد از اين معجزه از آل فرعون ايمان آوردند پيش از سايرين غير از بنى اسرائيل که ايمان آورده بودند و قمى ره در ضمن حديث سابق نقل نموده که فرعون و هامان قبلا تعليم سحر نموده بودند و فرعون بسحر بر مردم غلبه‌ جلد 4 صفحه 106 پيدا کرد و ادعاء خدائى نمود لذا مأمور بتمام شهرهاى مصر فرستاد و هزار جادوگر جمع کردند و از ميان آنها يکصد نفر انتخاب کردند و از ميان آنها هشتاد نفر پس جادوگران بفرعون گفتند تو ميدانى که از ما کسى در دنيا ما هرتر در سحر نيست اگر ما بر موسى غالب شديم چه بما خواهى داد فرعون گفت شما مقرّب درگاه من خواهيد شد و در سلطنت با من شريک خواهيد بود آنها گفتند اگر موسى بر ما غلبه نمود و سحر ما را باطل کرد ميدانيم او جادوگر نيست و پيغمبر است و باو ايمان ميآوريم فرعون گفت اگر چنين شد من هم در ايمان باو با شما شرکت ميکنم ولى شما سعى کنيد و اسباب کارتان را تکميل نمائيد که مغلوب نشويد و موعد روز عيدشان بود و چون آفتاب بلند شد فرعون سحره و مردم را جمع نمود در کنار بارگاه خود که ارتفاع آن از زمين هشتاد ذراع بود و قبّه آنرا از آهن و فولاد صيقلى شده ساخته بودند که وقتى آفتاب بآن مى‌تابيد کسى نميتوانست بآن نگاه کند از برق آهن و تابش آفتاب و فرعون و هامان آمدند و آنجا نشستند و نگاه ميکردند و موسى عليه السّلام هم آمد ولى نظر بآسمان ميکرد و جادوگران گفتند اين مرد نظر بآسمان ميکند و سحر ما در آنجا کارگر نيست و در برابر موسى صف کشيدند و عرضه داشتند که تو مى‌اندازى يا ما بيندازيم و او فرمود شما بيندازيد و آنها ريسمانها و عصاهاشان را انداختند و همه مانند مارها بجنبش آمدند و گفتند بعزّت فرعون ما غالب ميشويم و موسى چون آن منظره را مشاهده نمود بيمناک شد ولى ندائى بگوشش رسيد که نترس تو غالب خواهى شد عصايت را بينداز تمام مارهاى مصنوعى را بلع ميکند پس موسى انداخت عصاى خود را و چون بزمين رسيد گداخته شد و بعد سر بلند کرد و دهان گشود بطوريکه لب بالايش رسيد ببالاى گنبد قصر فرعون پس دور زد بر آن و با لب زيرينش تمام ريسمانها و عصاهاى سحره را جمع نمود و بلعيد و مردم يکدفعه فرار کردند و چون تاکنون چنين امر عجيبى را کسى نديده و نشنيده بود از ترس و زير دست و پا ده هزار نفر مرد و زن و کودک تلف شدند و فرعون و هامان لباس خودشان را ملوّث نمودند و موى سرشان از ترس سفيد شد و موسى هم با مردم فرارى همراهى ميکرد تا خطاب الهى رسيد که بگير آنرا و نترس ما جلد 4 صفحه 107 دو مرتبه بصورت اوّل برش ميگردانيم و او برگشت و عباء خود را بدست پيچيد و در دهان اژدها نمود و آن بصورت اوّل برگشت و ساحران ايمان آوردند و فرعون غضب کرد و هر کس را بموسى ايمان آورده بود زندانى نمود تا معجزات ديگرى از آنحضرت از قبيل طوفان و ملخ و کنه و غوک و خون که تفصيلش در سور سابقه گذشت بروز نمود و فرعون آنها را آزاد کرد و گفته شده که آنملعون متمکّن نشد تهديد خود را نسبت بساحرانى که ايمان آوردند عملى نمايد.