تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ أَوْحَيْنا إِلى مُوسى أَنْ أَسْرِ بِعِبادِي إِنَّکُمْ مُتَّبَعُونَ (52) فَأَرْسَلَ فِرْعَوْنُ فِي الْمَدائِنِ حاشِرِينَ (53) إِنَّ هؤُلاءِ لَشِرْذِمَةٌ قَلِيلُونَ (54) وَ إِنَّهُمْ لَنا لَغائِظُونَ (55) وَ إِنَّا لَجَمِيعٌ حاذِرُونَ (56)
فَأَخْرَجْناهُمْ مِنْ جَنَّاتٍ وَ عُيُونٍ (57) وَ کُنُوزٍ وَ مَقامٍ کَرِيمٍ (58) کَذلِکَ وَ أَوْرَثْناها بَنِي إِسْرائِيلَ (59) فَأَتْبَعُوهُمْ مُشْرِقِينَ (60) فَلَمَّا تَراءَا الْجَمْعانِ قالَ أَصْحابُ مُوسى إِنَّا لَمُدْرَکُونَ (61)
قالَ کَلاَّ إِنَّ مَعِي رَبِّي سَيَهْدِينِ (62) فَأَوْحَيْنا إِلى مُوسى أَنِ اضْرِبْ بِعَصاکَ الْبَحْرَ فَانْفَلَقَ فَکانَ کُلُّ فِرْقٍ کَالطَّوْدِ الْعَظِيمِ (63) وَ أَزْلَفْنا ثَمَّ الْآخَرِينَ (64) وَ أَنْجَيْنا مُوسى وَ مَنْ مَعَهُ أَجْمَعِينَ (65) ثُمَّ أَغْرَقْنَا الْآخَرِينَ (66)
إِنَّ فِي ذلِکَ لَآيَةً وَ ما کانَ أَکْثَرُهُمْ مُؤْمِنِينَ (67) وَ إِنَّ رَبَّکَ لَهُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ (68)
ترجمه
و وحى کرديم بموسى که بشب ببر بندگان مرا همانا شمائيد متابعت کرده شدگان
پس فرستاد فرعون در شهرها جمع کنندگانرا
همانا اين گروه فرقه‌ئى باشند اندک
و همانا آنها مر ما را بخشم آورندگانند
و همانا ما همگى احتياط کارانيم
پس بيرون کرديمشان از بوستانها و چشمه‌سارها
و گنجها و جاى خوب
همچنين و بميراث داديم آنرا به بنى اسرائيل
پس از پس درآمدند ايشانرا وارد شوندگان وقت طلوع آفتاب
پس چون ديدند يکديگر را آندو جماعت گفتند ياران موسى همانا ما دريافته شدگانيم
گفت نه چنين است همانا با من است پروردگارم زود است که راه نمايد مرا
پس وحى کرديم بموسى که بزن بعصايت دريا را پس شکافت از هم پس بود هر پاره‌ئى چون کوهى بزرگ
و جمع کرديم آنجا ديگران را
و نجات داديم موسى را و و هر که با او بود همگى
پس غرق کرديم ديگران را
همانا در اين هر آينه آيتى است و نباشند بيشترشان گروندگان
و همانا پروردگار تو هر آينه او است تواناى مهربان.
تفسير
بعد از وقوع وقايع سابقه گفته شده که حضرت موسى سالها در
جلد 4 صفحه 108
مصر اقامت فرمود و مردم را دعوت بدين حق ميکرد و معجزات ارائه ميداد ولى قوم فرعون ايمان نميآوردند بلکه بر انکار و استکبار خود مى‌افزودند تا خداوند بآنحضرت وحى فرمود که بنى اسرائيل را شبانه از مصر خارج فرمايد و بفوريّت بروند چون فرعونيان آنها را تعقيب خواهند نمود و حضرت بدستور الهى عمل فرمود و چون اين خبر بفرعون رسيد بشهرهاى مصر مأمورانى روانه نمود تا براى تعقيب بنى اسرائيل لشگر مهمّى جمع‌آورى نمايد و چون از تمام بلاد يکجا جمع شدند بآنها گفت اينها يعنى بنى اسرائيل جماعت کمى هستند و کارهائى کردند که ما را بغيظ و غضب آوردند و ما مردمى هستيم که اجتماع نموديم براى حذر نمودن از فتنه و فساد آنها با استعداد کامل و مراعات احتياط و با عساکر خود از مصر حرکت کرد و چون بيرون رفتن آنها از ديار خودشان بخواست خدا بود و ديگر برنگشتند خداوند فرموده پس بيرون کرديم آنها را از باغها و چشمه- سارها و گنجها و اقامتگاه پسنديده اين طور بيرون کردن که باختيار و سعى خودشان بود و تمام آنها را مانند مال موروث بتصرّف بنى اسرائيل در آورديم پس تعقيب نمودند فرعونيان ايشانرا تا ادراک نمودند وقت طلوع آفتاب و تابش شعاع آنرا و چون دو لشگر نزديک بهم شدند بطوريکه يکديگر را ميديدند اصحاب حضرت موسى گفتند آنها بما رسيدند و ما مقهور شديم و حضرت موسى فرمود نه چنين است شما مقهور آنها نخواهيد شد خدا بمن وعده داده که شما را از جنگ فرعونيان خلاص فرمايد و پروردگار من همه جا حاضر و ناظر است و با من کمک ميفرمايد و هدايت مينمايد مرا براه نجات و خدا فرموده پس وحى فرموديم ما بموسى که بزن عصاى خود را بدريا و او زد پس شکافت دريا و دوازده پاره شد که بود هر پاره‌ئى از آن مانند کوه بزرگ ثابتى براى عبور قبائل آنها بشرحى که در سوره بقره ذيل آيه و اذ فرقنا بکم البحر گذشت و فرق بکسر اسم مصدر است که آن فرق بفتح است و نزديک نموديم فرعون و قومش را در آنجا بيکديگر که از او تحلّف ننمايند و همه وارد دريا شوند و در عقب بنى اسرائيل بيايند و نگهدارى نموديم دريا را بهمين کيفيّت و نجات داديم موسى و تمام اصحابش را بعبور نمودن از غرق و غرق نموديم فرعون و تمام اتباعش را ببرهمزدن
جلد 4 صفحه 109
وضع دريا و فرو گرفتن آب آنها را و اين يکى از معجزات بزرگ حضرت موسى و آيات قدرت الهى بود و با وجود اين بيشتر آنها که چنين امر عجيبى را مشاهده نمودند از بنى اسرائيل و غيرهم مؤمن واقعى نشدند لذا قبطيانى که داخل عسکر فرعون نبودند ايمان بحضرت موسى نياوردند و بنى اسرائيل هر روز يک ايراد و اشکالى پيش ميآوردند براى مخالفت امر آنحضرت تا آنکه در غياب او گوساله پرست شدند و گفتند ما ايمان نميآوريم تا خدا را ببينيم پس نبايد پيغمبر خاتم از قومش گله داشته باشد که چرا ايمان نميآورند اين سيره غير مرضيّه سلف است که بخلف رسيده ولى خداوند توانا است و از آنها انتقام خواهد کشيد و مهربان است که دوستانش را در دنيا و آخرت از آفات و بليّات محفوظ و بمقامات عاليه خواهد رسانيد و شرح اين قضايا در سوره بقره و يونس و طه مفصّلا ذکر شده است.