تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
إِلاَّ الَّذِينَ تابُوا مِنْ بَعْدِ ذلِکَ وَ أَصْلَحُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ (89)
شأن نزول: مجمع البيان- شيخ طبرسى رضوان اللّه عليه نقل نموده که حارث بن سويد بعد از آنکه با آن يازده نفر کافر شدند، پشيمان شده کسى را از قوم خود خدمت حضرت فرستاد و سؤال نمود که توبه او قبول شود يا نه؛ آيه
«1» امالى طوسى، جزء اوّل، نامه امام به اهل مصر.
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 172
شريفه نازل شد:
إِلَّا الَّذِينَ تابُوا: مگر آنان که باز گردند به حضرت ربوبيت و به صدق تمام يگانگى او را معترف و نبوت پيغمبر او را تصديق کنند، مِنْ بَعْدِ ذلِکَ:
بعد از آنکه برگشته باشند از حق و اسلام، وَ أَصْلَحُوا: و اصلاح کنند عقايد خود را، يا بعد از توبه، اعمال خود را که فاسد ساخته‌اند به اصلاح آرند از نماز و روزه و حج و ساير واجبات را؛ لکن قول اول اصحّ است، زيرا اين شرط صحت توبه نيست. فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ: پس بدرستى که خداى تعالى بسيار بسيار آمرزنده است توبه کنندگان را، مهربان است به ايشان به اعطاء ثواب.
اين دليل است که قبول توبه از خداى تعالى، تفضل است نسبت به بندگان.
تبصره: مطابق فتواى حجج اسلامى، نسبت به مرتد ملى بلکه فطرى، اقوى قبول توبه او است، باطنا و ظاهرا ايضا. پس قبول مى‌شود عبادات او، و طاهر مى‌شود بدن او؛ و واجب است بر او قضاى آنچه از او فوت شده در ايام ارتداد او؛ و به توبه، احکام سه گانه ساقط نشود: کشتن او، بينونت زوجه او، انتقال مال او به ورثه او. و لکن بعد از توبه، واجب نيست خود را در معرض قتل در آورد، و مالک مى‌شود مال را بعد از توبه.