اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
قالُوا بَل وَجَدنا آباءَنا کَذلِک‌َ يَفعَلُون‌َ (74)
گفتند ما يافتيم پدران خود را که چنين ميکردند.
مسئله: تقليد آباء در بسياري از آيات مدرک کفار و مشرکين بوده که در مقابل انبياء چون دليلي نداشتند مي‌گفتند که اينکه دين آبائي و اجدادي ماست دست از او برنميداريم.
اشکال: اگر تقليد مذموم است چرا مي‌گوييد که عوام تقليد از مجتهدين کنند.
جواب: اولا تقليد در اصول دين جايز نيست و در ضروريات دين و ضروريات مذهب و اجماعيات و مطالب قطعية الصدور از مصادر عصمت و طهارت فقط در فروع است مسائلي که علم بآنها ندارند از باب رجوع جاهل بعالم و آنهم نه تقليد هر کس.
در خبر است:
«و اما من کان من الفقهاء صائنا لنفسه حافظا لدينه مخالفا لهواه مطيعا
جلد 14 - صفحه 41
لامر مولاه فللعوام ان يقلدوه»
و از حضرت رسالت است:
«اللهم ارحم خلفائي قيل من خلفاؤک قال الّذين يأتون من بعدي و يروون حديثي و سنتي»
و نيز فرمود
«علماء امتي کأنبياء بني اسرائيل.»
و ثانيا بفتواي اکثر وجوب تقليد تعييني نيست بخواهند احتياط کنند مانعي ندارد.
و ثالثا شرايطي دارد مجتهد باشد غير مجتهد تقليدش جايز نيست و لو بلغ ما بلغ من العلم مطلق باشد تقليد مجتهد متجزي جايز نيست عادل باشد تقليد مجتهد مطلق فاسق جايز نيست فتوايش بر خلاف متعارف بين علماء نباشد باصطلاح کج سليقه نباشد بلکه بعضي اعلميت را هم شرط ميدانند و اينکه تقليد چه مناسبت دارد با تقليد آباء و اجداد آنهم در امر توحيد آنهم با هزار گونه فسادهايي که از آباء و اجداد خود ديده‌اند.
(قالوا) مشرکين در جواب حضرت ابراهيم که عبادت اينکه اصنام را ما از آباء و اجداد خود اخذ کرده‌ايم.
(بَل وَجَدنا آباءَنا کَذلِک‌َ يَفعَلُون‌َ).