اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
قال‌َ أَ فَرَأَيتُم ما کُنتُم تَعبُدُون‌َ (75) أَنتُم وَ آباؤُکُم‌ُ الأَقدَمُون‌َ (76) فَإِنَّهُم عَدُوٌّ لِي إِلاّ رَب‌َّ العالَمِين‌َ (77)
فرمود ابراهيم بعبده اصنام آيا مشاهده ميکنيد و درک ميکنيد آنچه را که هستيد شما عبادت ميکنيد و هم چنين پدران شما پيشينيان پس محققا آنها دشمن هستند از براي من مگر پروردگار عالميان.
کلمه «کنتم» نسبت بحال و ماضيت نسبت بطرف خطاب حال است و نسبت به آباء اقدمون ماضي است يعني هستيد و بودند، و کلمه «فانهم» که ضمير مذکر است مفسرين وجوهي گفتند بعضي گفتند مرجع عباد اصنام هستند بعضي گفتند مراد اصنام و عبده آنها و ما يعقل غالب بر ما لا يعقل شده بعضي گفتند در الا اقدمون ذوي العقول هم بودند لذا ضمير مذکر آورده و لکن آن چه به نظر مي‌رسد اينکه که در آباء اقدمون متدين بدين حقه هم بودند، مثل انبياء قبل و مؤمنين بآنها بعلاوه بسياري از مشرکين عبادت خدا را هم ميکردند لذا
جلد 14 - صفحه 42
اطلاق مشرک بر آنها شده که شريک بر خدا قرار دادند پس خداوند هم داخل در الهه آنها بوده لذا ضمير مذکر آورده و دليل بر اينکه دعوي استثناء «إِلّا رَب‌َّ العالَمِين‌َ» نموده که فقط در آلهه شما رب العالمين را معتقدم و بقيه آلهه شما «عَدُوٌّ لِي» و در کلمه عدولي هم نظر به اينکه اصنام که دشمني با ابراهيم نداشتند بعضي گفتند مراد عبده آنها است که مشرکين باشند که با موحد کمال عداوت را دارند بعضي گفتند جمله قلب است يعني من دشمن آنها هستم نه آنها دشمن من باشند و محتمل است مراد اينکه ميانه من و الهه شما عداوت است که اينکه عداوت بنفع من است بواسطه کلمه «لي» و بضرر آنهاست که آنها را خورد ميکنم و ميشکنم تَاللّه‌ِ لَأَکِيدَن‌َّ أَصنامَکُم بَعدَ أَن تُوَلُّوا مُدبِرِين‌َ فَجَعَلَهُم جُذاذاً إِلّا کَبِيراً لَهُم- الي آخر الآيات- (انبياء آيه 58- الي آيه 70) شرحش مفصلا گذشت.
(قال‌َ أَ فَرَأَيتُم) مراد رؤية عقل و قلب است يعني عقل شما و رأي شما اينست.
(ما کُنتُم تَعبُدُون‌َ أَنتُم وَ آباؤُکُم‌ُ الأَقدَمُون‌َ اينکه اينکه اصنام را بايد عبادت کرد و اينکه ها آلهه هستند اما من بر خلاف عقيده شما اينها را دشمن دانم.
(فَإِنَّهُم عَدُوٌّ لِي) فقط يک اله معتقدم و ميان من و او دوستي و محبت است.
(إِلّا رَب‌َّ العالَمِين‌َ) اما دوستي خدا همين بس که ابراهيم را خليل اللّه نام نهادند و آتش را بر او سرد و سلامت کرد و باو اسماعيل و اسحق را عنايت فرمود و اما دوستي ابراهيم مقام تسليم او بود حتي به جبرئيل فرمود:
«حسبي من سؤالي علمه بحالي»
حتي دارد بعد از رسول محترم ابراهيم افضل از ساير انبياء بوده حتي در قرآن مجيد امريه رسيد:
ثُم‌َّ أَوحَينا إِلَيک‌َ أَن‌ِ اتَّبِع مِلَّةَ إِبراهِيم‌َ حَنِيفاً (نحل آيه 124).