1- پيامبر اسلام مأمور حفظ تاريخ انبياى قبل از خود است. «وَ اتْلُ عَلَيْهِمْ»
2- سرگذشت حضرت ابراهيم عليه السلام مهم و مفيد است. ( «نَبَأَ»، به خبر مهم گويند)
3- سنّت‌ها و قوانين حاکم برتاريخ، ثابت است. بنابراين تاريخ ديروز مى‌تواند براى امروز درس باشد. «وَ اتْلُ عَلَيْهِمْ نَبَأَ إِبْراهِيمَ»
4- در نهى از منکر، از خودى‌ها شروع کنيم. «لِأَبِيهِ»
5- در نهى از منکر، سن شرط نيست. «قالَ لِأَبِيهِ»
6- در نهى از منکر، قدرت شرط نيست. «قالَ لِأَبِيهِ وَ قَوْمِهِ» (با توجّه به اينکه آن
«1». نحل، 43؛ انبياء، 7.
«2». انعام، 90.
جلد 6 - صفحه 326
زمان حضرت ابراهيم در شرايطى بود که عمويش او را طرد کرد.)
7- در نهى از منکر، از تنهايى نترسيد. «قالَ لِأَبِيهِ وَ قَوْمِهِ»
8- در دفاع از حقّ، مراعات فاميل را نکنيد. «قالَ لِأَبِيهِ»
9- خداوند با بيان اين که نزديک‌ترين بستگان ابراهيم بت پرست بودند و از او اطاعت نکردند، پيامبر اکرم صلى الله عليه و آله را دلدارى مى‌دهد. «لِأَبِيهِ وَ قَوْمِهِ- نَعْبُدُ أَصْناماً»
10- در شيوه‌ى تبليغ، وجدان‌ها را با سؤال بيدار کنيد. «ما تَعْبُدُونَ» (با آنکه ابراهيم عليه السلام مى‌ديد که آنها چه چيزهايى را مى‌پرستند، ولى براى اينکه آنان را به تفکّر وادار کند ووجدانشان را بيدار نمايد، از آنان پرسش نمود.)
11- انسان، موجودى است پرستش‌گر، اگر حقّ را پرستش نکند به باطل رو خواهد کرد. «ما تَعْبُدُونَ- نَعْبُدُ أَصْناماً»
12- قرآن کريم در نقل تاريخ، نقاط حساس و سازنده را مطرح مى‌کند. «ما تَعْبُدُونَ» (قرآن در مطالبى که از تاريخ نقل مى‌کند، به تعداد و نام و زمان و مکان اشاره ندارد، بلکه پيام و محتواى عبرت انگيز را بيان مى‌کند.)
13- در نهى از منکر، از منکرات مهم شروع کنيد. «ما تَعْبُدُونَ» (آرى مهم‌ترين منکر، شرک به خداوند است.)
14- هر عبادتى ارزش ندارد، نوع معبود و مقدار شعور مهم است. «نَعْبُدُ أَصْناماً»
15- پرستش، يک خواست لحظه‌اى نيست، بلکه در عمق جان انسان ريشه دارد.
«عاکِفِينَ»
16- بدتر از انحراف، افتخار به انحراف است. «فَنَظَلُّ لَها عاکِفِينَ» «نظل» يعنى هميشه بت مى‌پرستيم و «عاکِفِينَ» يعنى بر پرستش آن ملازم هستيم.)
17- استدلال و منطق، اوّلين گام تبليغ است. «هَلْ يَسْمَعُونَکُمْ- أَوْ يَنْفَعُونَکُمْ»
18- انگيزه‌ى پرستش، يا خيررسانى است، يا دفع شرّ و بت‌ها هيچ يک را ندارند.
«يَنْفَعُونَکُمْ أَوْ يَضُرُّونَ»
19- با افراد عادّى، استدلال روشن و قابل فهم داشته باشيد. «هَلْ يَسْمَعُونَکُمْ إِذْ
جلد 6 - صفحه 327
تَدْعُونَ أَوْ يَنْفَعُونَکُمْ أَوْ يَضُرُّونَ»
20- در عقايد، تقليد ممنوع است. «وَجَدْنا آباءَنا»
21- گاهى آداب ورسوم نياکان، مانعى بر راه عقل ومنطق است. «وَجَدْنا آباءَنا»
22- سابقه، دليل حقّانيّت نيست. «وَجَدْنا آباءَنا»
23- بت‌پرستان نيز بى‌اثر بودن بت‌ها را باور دارند، فقط گرفتار نياکان خود هستند. «بَلْ وَجَدْنا آباءَنا»
24- تعصّب و قوم گرايى ممنوع است. «وَجَدْنا آباءَنا»
25- جهل و ساده‌انديشى، بستر و زمينه‌ى انحراف است. «أَ فَرَأَيْتُمْ ما کُنْتُمْ تَعْبُدُونَ» (شرک مبناى علمى و برهانى ندارد)
26- تدبّر و تعقّل براى انسان، يک ضرورت است. «أَ فَرَأَيْتُمْ ما کُنْتُمْ تَعْبُدُونَ»
27- مناظره، بحث واحتجاج، ميان افکار گوناگون لازم است. أَ فَرَأَيْتُمْ ما کُنْتُمْ ...