اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
إِن‌َّ الَّذِين‌َ کَفَرُوا وَ ماتُوا وَ هُم کُفّارٌ فَلَن يُقبَل‌َ مِن أَحَدِهِم مِل‌ءُ الأَرض‌ِ ذَهَباً وَ لَوِ افتَدي بِه‌ِ أُولئِک‌َ لَهُم عَذاب‌ٌ أَلِيم‌ٌ وَ ما لَهُم مِن ناصِرِين‌َ (91)
محقّقا کساني که کافر شدند و بکفر از دنيا رفتند اگر باندازه سعه ارض طلا داشته باشند و فدي دهند از آنها قبول نخواهد شد و عذاب دردناک براي آنها است
جلد 4 - صفحه 280
و ناصر و معيني براي آنها نيست.
مسئله فدي در جهاد با کفار است که مسلمين موقعي که اسير از کفار ميگيرند و ميآورند حکم غلام و کنيز دارند و بين مجاهدين قسمت ميکنند و جزو غنائم هستند مگر آنکه خود آن کفار فدي دهند يعني چيزي طبق نظر رئيس مسلمين تقديم کنند يا يکي از بستگان آنها فدي دهند و آزاد شود و آيه شريفه در مقام اينست که موضوع فدي مختص باين دنيا است در آخرت فدي قبول نميشود و از عذاب براي او نجاتي نيست لذا ميفرمايد إِن‌َّ الَّذِين‌َ کَفَرُوا و اينکه شامل جميع کفار از مشرکين و اهل کتاب و نواصب و خوارج و غلات و مرتدين و کساني که در حکم کفار هستند از مخالفين و معاندين و جميع فرق ضالّه حتي غير اثني عشريه از فرق شيعه ميشود وَ ماتُوا وَ هُم کُفّارٌ بهمان عقيده باطله از دنيا رفتند و توبه نکردند و بشرف اسلام مشرف نشدند.
فَلَن يُقبَل‌َ مِن أَحَدِهِم کلمه عام است شامل جميع ميشود بدون استثناء مِل‌ءُ الأَرض‌ِ ذَهَباً قضيه فرضيه است آنهم فرض محال و الّا کسي که از اينکه دنيا رفت بقدر فلسي مالکيت ندارد وَ لَقَد جِئتُمُونا فُرادي کَما خَلَقناکُم أَوَّل‌َ مَرَّةٍ انعام آيه 94، بعلاوه در دنيا هم محال است کسي بقدر ملاء الارض طلا داشته باشد بلکه طلا باين مقدار محال است وجود پيدا کند پس اينکه آيه تقدير في تقدير في تقدير کلها محال.
وَ لَوِ افتَدي بِه‌ِ از کلمه لن که براي نفي تأبيد است و کلمه لو که امتناعيه است استفاده ميشود که اگر بر فرض محال همچه فدايي باشد هرگز مورد قبول واقع نميشود بلکه چيزي که در قيمت سبب نجات ميشود ايمان و عمل صالح است و تقواي از معاصي.
أُولئِک‌َ لَهُم عَذاب‌ٌ أَلِيم‌ٌ لام اختصاص است که عذاب دردناک اختصاص باينها
جلد 4 - صفحه 281
دارد و گذشت که جميع عذابها دردناک است لکن البته مراتب دارد و جميع اهل عذاب گرفتار عذاب دردناک هستند لکن البته متفاوت هستند بمراتب کفر و ازدياد معاصي.
وَ ما لَهُم مِن ناصِرِين‌َ نفي شفاعت ميکند زيرا شفاعت شفعاء مختص باهل ايمان است که قابليت رحمت و مغفرت داشته باشند و امّا کفار و کساني که در حکم کفار هستند علاوه از اينکه شفيع و ناصر ندارند بلکه شفعاء قيامت خصم آنها هستند ويل لمن شفعائه خصمائه.