تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
إِنَّ الَّذِينَ کَفَرُوا وَ ماتُوا وَ هُمْ کُفَّارٌ فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْ أَحَدِهِمْ مِلْ‌ءُ الْأَرْضِ ذَهَباً وَ لَوِ افْتَدى بِهِ أُولئِکَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ وَ ما لَهُمْ مِنْ ناصِرِينَ (91)
بعد از آن، نا اميدى کفار را از خلاصى عذاب آخرت بيان فرمايد:
إِنَّ الَّذِينَ کَفَرُوا: بدرستى که آنانکه کافر شدند، وَ ماتُوا وَ هُمْ کُفَّارٌ: و مردند در حالى که کافر بودند، يعنى به حالت کفر از دنيا رفتند، فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْ أَحَدِهِمْ: پس هرگز قبول نشود از هيچيک از آنان، مِلْ‌ءُ الْأَرْضِ ذَهَباً: پرى و مملو بودن زمين از طلا، وَ لَوِ افْتَدى بِهِ: و اگر چه فدا و بدل دهد آن همه طلا را که روى تمام زمين، از مشرق تا مغرب و جنوب و شمال مملو ساخته، قبول کرده نشود از آنها در دفع عذاب، أُولئِکَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ: آن جماعت مر آنها راست عذابى دردناک، وَ ما لَهُمْ مِنْ ناصِرِينَ: و نيست براى ايشان يارى
«1» بحار الانوار، جلد 2، کتاب العلم، باب 34، صفحه 297، حديث 16.
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 175
کننده‌اى تا آنها را از عذاب خلاص نمايد.
تنبيه: آيه شريفه در بيان منجز بودن عذاب است براى کفار، زيرا به حسب ظاهر، دو چيز دافع عذاب تصور شود:
1- دادن فديه، و آن را نفى فرموده به آنکه اگر زمين تماما پر از طلا باشد (کنايه از عزيزترين و محبوبترين اشياء) و آن را بخواهد کافر فديه دهد، قبول نخواهد شد. مجمع البيان روايت نموده. يجاء يوم القيمة فيقال له: ارايت لو کان مل‌ء الارض ذهبا لکنت تفدى فيقول نعم. فيقال له لقد سئلت ايسر من ذلک فلم تفعل. «1» آورده مى‌شود کافر روز قيامت، گفته شود: آيا خبر مى‌دهى که اگر براى تو باشد تمام زمين پر از طلا، هر آينه فديه مى‌دهى؟ گويد: بلى. پس گفته شود به او: هر آينه بتحقيق از تو سؤال شد کمتر از اين، تو نکردى، و آن ايمان به يگانگى خدا بود.
2- وجود ناصر و شفيع، و آن را نفى فرموده به آنکه فرد ناصر و شفيعى براى کفار نخواهد بود و شفاعت کسى در باره کفار اصلا مقبول نيست و عذاب براى آنها ثابت است.
تتمه: در تاريخ الخلفاء، فصل خلافت عمر نقل نموده که عمر در وقت موت گفت:
لو انّ لى طلاع الارض ذهبا لافتديت به من هول المطّلع و قد جعلتها شورى «2» اگر بتحقيق مرا زمين مملو از طلا مى‌بود، هر آينه فديه و بدل مى‌دادم از هول آنچه مى‌بينم و مطلع از احوال آخرت مى‌شوم، و من خلافت را در شورى ميان فلان و فلان انداختم.
در کتاب امالى احمد بن يحيى، و در شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد روايت نموده: پس عمر آهى بسيار بلند بدون اختيار کشيد.
«1» تفسير مجمع البيان، جلد اوّل صفحه 473.
«2» تاريخ الخلفاء سيوطى، صفحه 134، تصحيح محمّد محى الدّين عبد الحميد- طبع مصر.
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 176
ابن عباس گويد: من گمان کردم که اضلاع او از هم پاشيد، و آن آه و خوف، به جهت خلافت بود. «1»