اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
لَن تَنالُوا البِرَّ حَتّي تُنفِقُوا مِمّا تُحِبُّون‌َ وَ ما تُنفِقُوا مِن شَي‌ءٍ فَإِن‌َّ اللّه‌َ بِه‌ِ عَلِيم‌ٌ (92)
هرگز نائل نميشويد ببرّ و احسان و تفضّل الهي تا اينکه انفاق و بذل کنيد از چيزهايي که دوست ميداريد و علاقه‌مند هستيد بآنها و آنچه انفاق ميکنيد سپس خداوند دانا است بآن و از بين نميرود و بجزاي آن ميرسيد.
لَن تَنالُوا البِرَّ لن براي نفي تأييد است که بفارسي تعبير بهرگز ميشود و (نيل) بمعني رسيدن است بمقصود و برّ بمعني احسان بغير است و از اينکه قبيل است برّ بوالدين در مقابل عقوق و برّ باخوان ديني وصله ارحام و نحو آنها، و فرق بين برّ و احسان اينکه است که احسان اعم است از احسان مالي و جاه و غير آنها لکن البرّ اعطاء چيزي است که بغير از مال و جاه و مقام شود.
(اشکال)
احسان و تفضل الهي در دنيا و آخرت منحصر بانفاق نيست جميع عقائد حقه و اخلاق فاضله و اعمال صالحه مورد تفضلات الهي ميشود چنانچه مفاد بسياري از
جلد 4 - صفحه 282
آيات است مثل آيه شريفه فَمَن يَعمَل مِثقال‌َ ذَرَّةٍ خَيراً يَرَه‌ُ الايه و غير آن از آيات بسيار، و مفاد اخبار است مثل حديث معروف
(النّاس مجزيون باعمالهم ان خيرا فخير و ان شرّا فشرّ)
و غير آن و اينکه آيه منحصر ميکند نيل به آنرا بانفاق از آنچه دوست ميدارند.
(جواب)
ممکن است گفته شود که الف و لام البرّ از براي عهد باشد يعني آن برّ و احساني که براي انفاق و صدقات خداوند مقرّر فرموده نميرسد بآن مگر بانفاق از آنچه دوست ميداريد. و ممکن است الف و لام جنس باشد که شامل جميع مثوبات دنيوي و اخروي شود و البته اگر انفاق از محبوبها نباشد بجميع آنها نائل نشود.
حَتّي تُنفِقُوا انفاق و لو ظاهر در انفاق ماليست لکن گذشت در اوائل سوره بقره ذيل آيه وَ مِمّا رَزَقناهُم يُنفِقُون‌َ اقسام انفاقات از انفاق علم و تلاوت و هدايت و ارشاد و جاه و مال از واجبات و مستحبّات چنانچه مفاد اخبار بود که تمام اينها مصاديق انفاق هستند و مؤيد اينکه معني است در تفسير اينکه آيه در تفسير علي بن ابراهيم است که مأخوذ از اخبار است که فرمود
(اي لن تنالوا الثواب حتي تردّوا الي آل محمّد حقّهم من الخمس و الانفاق و الفي‌ء).
مِمّا تُحِبُّون‌َ من تبعيضيه است دلالت دارد بر اينکه جميع آنچه دوست ميداريد لازم نيست انفاق کنيد بلکه انفاقات شما بايد از چيزهايي باشد که دوست ميداريد و اگر مراد جميع بود ميفرمود حتي تنفقوا ما تحبون و ما موصوله است شامل جميع محبوبات ميشود حتي انفاق نفس و اولاد و عيال چنانچه ابي عبد اللّه الحسين عليه السّلام در کربلا انفاق نمود، و مراد از تحبون چيزهاييست که انسان بآنها علاقه‌مند و دل بستگي دارد و مردم در اينکه قسمت مختلف هستند.
جلد 4 - صفحه 283
وَ ما تُنفِقُوا مِن شَي‌ءٍ هر چه که انفاق ميکنيد از هر چه علاقه داشته باشيد يا نداشته باشيد.
فَإِن‌َّ اللّه‌َ بِه‌ِ عَلِيم‌ٌ چون خداوند عالم بجميع ما في القلوب و بواطن انسان است و چيزي بر او مخفي نيست، و تعبير بفاء براي اينکه نيست که بعد از انفاق خدا عالم باشد بلکه براي اينست که بدانيد خدا ميداند و بقصد و نيت شما ثواب ميدهد و احسان ميفرمايد و از بين نميبرد.