تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
قُلْ صَدَقَ اللَّهُ فَاتَّبِعُوا مِلَّةَ إِبْراهِيمَ حَنِيفاً وَ ما کانَ مِنَ الْمُشْرِکِينَ (95)
(قُلْ صَدَقَ اللَّهُ فَاتَّبِعُوا مِلَّةَ إِبْراهِيمَ حَنِيفاً وَ ما کانَ مِنَ الْمُشْرِکِينَ) بعد از آن تعريض به مکذبان و مفتريان فرمايد:
قُلْ صَدَقَ اللَّهُ: بگو اى پيغمبر، راست و درست فرمود خداى تعالى در خبر تحريم، يعنى ثابت شد در آنچه نازل فرمود؛ و دروغ شما در آنچه دعوى مى‌کنيد نيز مبين گشت. فَاتَّبِعُوا مِلَّةَ إِبْراهِيمَ: پس پيروى کنيد ملت حضرت ابراهيم عليه السّلام، حَنِيفاً: در حالتى که ميل کننده بود از اديان باطله به دين اسلام.
مراد آنست که تابع اسلام شويد که در اصل، ملت حضرت ابراهيم عليه السّلام بوده، تا رهائى يابيد از يهوديت و وبال آن. وَ ما کانَ مِنَ الْمُشْرِکِينَ: و نبود آن حضرت از شرک آرندگان.
تبصره: ملّت در اصل، عبارت است از آنچه را که تشريع فرموده خداى تعالى بر بندگان بر السنه انبياى عظام، تا توصل جويند به سبب آن به قرب حضرت رحمان، و استعمال مى‌شود در جمله‌اى از شرايع؛ و لذا چون شمّه‌اى
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 181
از سنت حضرت ابراهيم عليه السّلام در اين امت امضاء گرديده، از اين جهت ملّت را انتساب به آن حضرت دهند، و گويند: ملّت ابراهيم عليه السّلام. و آن ده چيز باشد: پنج در سر، و پنج در بدن. و در آيه شريفه، ملت ابراهيم عبارت از اسلام است که در نهايت استقامت و خالى از اعوجاج است، و لهذا به «حنيف» وصف فرموده. عياشى از حبابة الوالبيه روايت نموده، شنيدم حضرت حسين بن على عليهما السّلام را مى‌فرمود: ما اعلم احدا على ملّة ابراهيم الّا نحن و شيعتنا. «1» نيست هيچ کس بر ملت حضرت ابراهيم، مگر ما و شيعيان ما. و آيه: وَ ما کانَ مِنَ الْمُشْرِکِينَ، تعريض است به شرک يهود و کسانى که از ملت آن حضرت، که دين اسلام است اعراض کنند.