اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
قُل صَدَق‌َ اللّه‌ُ فَاتَّبِعُوا مِلَّةَ إِبراهِيم‌َ حَنِيفاً وَ ما کان‌َ مِن‌َ المُشرِکِين‌َ (95)
بگو بيهود و نصاري که خداوند راست فرموده در آيه قبل کُل‌ُّ الطَّعام‌ِ کان‌َ حِلًّا لِبَنِي إِسرائِيل‌َ الايه پس بايد شما متابعت کنيد ملّة ابراهيم را که مستقيم بود و نبود از مشرکين.
گذشت در آيه شريفه ما کان‌َ إِبراهِيم‌ُ يَهُودِيًّا وَ لا نَصرانِيًّا وَ لکِن کان‌َ حَنِيفاً مُسلِماً الاية آل عمران آيه 60، که يهود مدّعي بودند که ابراهيم عليه السّلام بر دين يهود بوده و نصاري مدّعي بودند که بر دين نصاري بوده و در قرآن ميفرمايد وَ ما أُنزِلَت‌ِ التَّوراةُ وَ الإِنجِيل‌ُ إِلّا مِن بَعدِه‌ِ آل عمران آيه 58، و گذشت که مراد از (حنيف) خالي بودن از افراط يهود و تفريط نصاري بلکه حد وسط که استقامت باشد که معني حنيف است و تسليم اوامر و تقديرات الهي که معناي مسلم است و از اينکه جهت دين مقدس نبوي دين اسلام شد زيرا خالي از افراط است که احکام سخت و صعب و طاقت فرسا ندارد چنانچه يهود دارند، و از تفريط که هيچگونه حکمي نباشد و بنده‌گان در شهوتراني و بي‌بند و باري آزاد باشند چنانچه مسلک نصاري است بلکه دين سمحه و سهله است يُرِيدُ اللّه‌ُ بِکُم‌ُ اليُسرَ وَ لا يُرِيدُ بِکُم‌ُ العُسرَ حج آيه 77.
جلد 4 - صفحه 287
وَ ما کان‌َ مِن‌َ المُشرِکِين‌َ در اينکه جمله تعريض بر يهود و نصاري است که ابراهيم را نسبت بخود ميدهند خداوند سلب اينکه نسبت را ميفرمايد به اينکه يهود و نصاري خالي از شرک نبودند يک جا ميگويند اجعَل لَنا إِلهاً کَما لَهُم آلِهَةٌ اعراف آيه 134، يک جا ميگويند عُزَيرٌ ابن‌ُ اللّه‌ِ توبه آيه 30، يک جا گوساله پرستيدند بلکه بعد از موسي تقلب در شرک داشتند تا زمان عيسي و بعد چنانچه از کتب وحي خودشان استفاده ميشود و مکرر تذکر داده‌ايم. و در مذهب نصاري اصل دين آنها بر تثليث است خداوند ميفرمايد ابراهيم مشرک نبوده بلکه يکتا موحّد بوده، يک جا ميفرمايد إِنِّي وَجَّهت‌ُ وَجهِي‌َ لِلَّذِي فَطَرَ السَّماوات‌ِ وَ الأَرض‌َ حَنِيفاً وَ ما أَنَا مِن‌َ المُشرِکِين‌َ انعام آيه 79، يک جا ميفرمايد أَم کُنتُم شُهَداءَ إِذ حَضَرَ يَعقُوب‌َ المَوت‌ُ إِذ قال‌َ لِبَنِيه‌ِ ما تَعبُدُون‌َ مِن بَعدِي قالُوا نَعبُدُ إِلهَک‌َ وَ إِله‌َ آبائِک‌َ إِبراهِيم‌َ وَ إِسماعِيل‌َ وَ إِسحاق‌َ إِلهاً واحِداً وَ نَحن‌ُ لَه‌ُ مُسلِمُون‌َ بقره آيه 127، و غير اينها از آيات وارده در شأن ابراهيم عليه السّلام.