اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
إِن‌َّ أَوَّل‌َ بَيت‌ٍ وُضِع‌َ لِلنّاس‌ِ لَلَّذِي بِبَکَّةَ مُبارَکاً وَ هُدي‌ً لِلعالَمِين‌َ (96)
محقق است که اول خانه که براي افراد انسان قرار گرفت هر آينه خانه‌اي است که در مکه در حالي که با برکت است و وسيله هدايت اهل عالم است.
آنچه مستفاد از اخبار بسياريست که در کافي و غيره نقل شده و ميتوان منطبق بر قواعد هيئت نمود اينست که کره زمين در جوف دريا بود و آب احاطه بجميع اطراف زمين داشت و بتوسط باد امواج دريا بسيار شد و در اثر آن يک قسمت از زمين از آب خارج شد که فعلا يک ربع از کره زمين از آب خارج است و اول قطعه که از
جلد 4 - صفحه 288
آب خارج شده مسجد الحرام بود که کعبه در آن واقع و سپس بتدريج خارج شد تا کنون که يک ربع کره خارج شده، و ممکن است معناي دحو الارض که در اخبار دارد روز 25 ذي القعده بوده که اول مکه بود و سپس ساير بقاع همين معني باشد و ممکن است که مکه را ام‌ّ القري گفتند بهمين مناسبت باشد و اينکه معني مثبتست بر اينکه معناي. للناس جهت استفاده زندگي باشد. و اما اگر مراد جعل بر عبادت باشد چنانچه از پاره اخبار استفاده ميشود مراد از بيت کعبه معظمه است و دليل بر اينکه ميشود که اول ساختماني که روي زمين بنا شد کعبه بوده که حضرت آدم علي نبيّنا و آله و عليه السّلام قواعد آن را بنا کرد و طواف حول کعبه نمود و سپس انبياء بعد از او تا زمان ابراهيم عليه السّلام که مأمور شد با اسمعيل بر آن قواعد جدران کعبه را بنا کند چنانچه قبلا در ذيل آيه شريفه وَ إِذ يَرفَع‌ُ إِبراهِيم‌ُ القَواعِدَ مِن‌َ البَيت‌ِ وَ إِسماعِيل‌ُ الايه بقره آيه 127 متذکر شديم.
و تعبير از مسجد الحرام بکلمه (بکّة) که بمعني ازدحام است اينست که بواسطه کثرت جمعيت رجالا و نساء در حال طواف ازدحام زيادي است.
و در اخبارهم در باب صلوة اشاره دارد که تقدّم نساء بر رجال و جنب يک ديگر در حال صلوة در مسجد الحرام مانعي ندارد، و حکم بمنع تحريما يا تنزيها راجع بسائر اماکن است از جهت ازدحام ناس در مسجد الحرام.
و اينکه بعض مفسرين گفتند (بکة) منقلب (مکة) است ميم قلب بباء شده هيچ مدرکيتي ندارد.
و کلمه مبارکا يا حال از بکة است چنانچه ظاهر است يا حال از بيت است که مرجع ضمير وضع است.
و برکت يا ديني است يا دنيوي يا اخروي، اما ديني اصل هدايت بدين حق چه در زمان آدم و ابراهيم و چه در عصر خاتم و چه در زمان ظهور حضرت مهدي
جلد 4 - صفحه 289
صلوات اللّه عليهم اجمعين در آنجا بوده.
و اما دنيوي تمام نعمتهاي الهي از اطراف بآنجا حمل ميشود چنانچه گذشت در دعاي حضرت ابراهيم عليه السّلام فَاجعَل أَفئِدَةً مِن‌َ النّاس‌ِ تَهوِي إِلَيهِم وَ ارزُقهُم مِن‌َ الثَّمَرات‌ِ سوره ابراهيم آيه 37.
و امّا اخروي که مشمول مثوبات حج ميشوند در آخرت. و تمام اينکه فيوضات دوام و ثبات دارد.
و اينکه بکّة وسيله هدايت و ارشاد و دلالت بر اصلاح کليه اهل عالم از امور دنيا و آخرت است و بر طبق همين معني اخباري در برهان نقل شده.