اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ اخفِض جَناحَک‌َ لِمَن‌ِ اتَّبَعَک‌َ مِن‌َ المُؤمِنِين‌َ (215)
و خفض جناح کن براي کساني که متابعت کردند تو را از مؤمنين.
(وَ اخفِض جَناحَک‌َ) طيور بسا در مقابل صاحبش يا هم جفتش بال خود را جمع ميکند و تسليم ميشود کنايه از تواضع و فروتنيست بعکس رؤسا و امراء و سلاطين که نسبت باتباع و رعيت و زير دستان خود بزرگي و تکبر ميکنند و نخوت ميورزند که اگر کوچک‌ترين بي‌احترامي از آنها مشاهده شد او را حبس و شکنجه ميکنند بلکه بقتل ميرسانند لکن اخلاق پيغمبر بنحوي بود که خدا ميفرمايد وَ إِنَّک‌َ لَعَلي خُلُق‌ٍ عَظِيم‌ٍ (قلم آيه 4) و ميفرمايد فَبِما رَحمَةٍ مِن‌َ اللّه‌ِ لِنت‌َ لَهُم وَ لَو کُنت‌َ فَظًّا غَلِيظَ القَلب‌ِ لَانفَضُّوا مِن حَولِک‌َ فَاعف‌ُ عَنهُم وَ استَغفِر لَهُم وَ شاوِرهُم فِي الأَمرِ (آل عمران آيه 159). در خبر داريم ترويج دين اسلام بسه چيز شد: مال خديجه، شمشير علي، خلق پيغمبر، کساني که بمال خديجه ايمان آوردند بطمع مال بودند، کساني که بشمشير علي ايمان آوردند از ترس جان بود، و کساني که بخلق پيغمبر ايمان آوردند از روي حقيقت و درک حقانيت دين اسلام بود و بهترين صفات انساني حس خلق است و بدترين صفات سوء خلق. در خبر از حضرت رضا (ع) از آباء طيبين از حضرت رسالت فرمود:
«عليکم بحسن الخلق فان حسن الخلق في الجنة لا محالة و اياکم و سوء الخلق فان سوء الخلق في النار لا محالة»
و نيز از آن حضرت است فرمود:
«بعثت لاتمم مکارم الاخلاق»
و گفتند خلق عظيم صبر بر حق و سعة بذل و تدبير امور، وفق، صلاح و رفق و مدارا با دشمنان و تحمل مکاره در دعوت به اسلام و تجاوز از سيئات و عفو و بذل جهد در نصرت دين و مؤمنين و ترک حسد و حرص، و بالجمله داراي جميع اخلاق حميده و مکارم اخلاق بود حتي دارد مجلس حضرت بالا و پائين نداشت حلقه وار مي‌نشستند حتي زني از انصار آمد لباس حضرت گرفت حضرت برخاست رها کرد و رفت باز آمد گرفت حضرت برخاست رها کرد و رفت مرتبه سوم آمد گرفت حضرت برخاست رفت نه او عرضي کرد خدمت پيغمبر نه حضرت فرمايشي فرمود از آن زن پرسيدند اينکه چه عملي بود کردي!
جلد 14 - صفحه 97
گفت مريضي داشتم خواستم يک قطعه لباس حضرت را ببرم براي استشفاء در دفعه اول و دوم حيا کردم در دفعه سوم بردم.
حتي دارد عرب بياباني آمد حضور حضرت نشست پاي خود را دراز کرد و گفت يا محمّد براي من قصه بگو حتي اعرابي آمد و گفت زير اينکه آسمان کذابي مثل تو نيست حضرت با کمال ملايمت فرمود اگر اينکه در آستين داري شهادت بصدق دعوي من بدهد قبول ميکني گفت آري سوسماري در آستين شکار کرده بود رها کرد سوسمار شهادت داد او ايمان آورد. در فتح مکه سران قريش از ترس پناه برده بودند بمسجد الحرام حضرت وارد مسجد شد فرمود با شما معامله ميکنم معامله يوسف با برادرانش لا تَثرِيب‌َ عَلَيکُم‌ُ اليَوم‌َ يَغفِرُ اللّه‌ُ لَکُم (يوسف آيه 92).