اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ تَوَکَّل عَلَي العَزِيزِ الرَّحِيم‌ِ (217)
و توکل کن بر خداوند عزيز و رحيم.
توکل از شئون توحيد افعاليست و در باب توحيد افعالي گفتيم افراد بشر چهار دسته‌اند:
جلد 14 - صفحه 98
دسته اول: که اکثريت با آنها است تمام نظرشان باسباب و قوه و قدرت خود آنها است هيچ نظر بخدا ندارند مثل مفوضه و تدبير امور را بدست خود ميپندارند. دسته دوم بخداوند نظر دارند لکن توجه آنها باسباب است و ميگويند
«ابي اللّه ان يجري الاشياء الا باسبابها»
دسته سوم اسباب را مقدمه ميدانند و خدا را مسبب الاسباب که هر چه مشيتش تعلق گرفت خودش اثر باسباب ميدهد و اسبابش را فراهم ميفرمايد و مقام توکل در اينکه مرتبه بيدار ميشود که توجه بخدا دارد و اسباب را هم بدست او ميداند. دسته چهارم بکلي نظر باسباب ندارد و آنها را مؤثر نميداند و خدا را فعال ما يشاء. از امير المؤمنين است ميفرمايد هر چه هم‌ّ من بر او قرار گرفت ديدم مقصودم حاصل نشد و هر چه اراده کردم غير او شد
«فعلمت ان المدبر غيري»
در قرآن ميفرمايد وَ مَن يَتَوَکَّل عَلَي اللّه‌ِ فَهُوَ حَسبُه‌ُ إِن‌َّ اللّه‌َ بالِغ‌ُ أَمرِه‌ِ (طلاق آيه 3) وَ عَلَي اللّه‌ِ فَليَتَوَکَّل‌ِ المُؤمِنُون‌َ، وَ عَلَي اللّه‌ِ فَليَتَوَکَّل‌ِ المُتَوَکِّلُون‌َ (ابراهيم آيه 11 و 12) و غير اينها از آيات لذا امر شد بحضرتش:
(وَ تَوَکَّل عَلَي العَزِيزِ الرَّحِيم‌ِ) تعبير بعزيز براي اينست که قدرت دارد دفع دشمنان تو را بکند و تو را نصرت کند و غلبه دهد بر آنها و تعبير برحيم براي اينست که گرونده‌گان بتو و مؤمنين را مورد عنايت و تفضلات خود قرار دهد.
تو کار خود بخدا واگذار و خوشدل باش || که رحم اگر نکند مدعي خدا بکند
مشاهده کنيد خداوند با اينکه عده قليل چگونه بر تمام مشرکين غلبه داد.