اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
هَل أُنَبِّئُکُم عَلي مَن تَنَزَّل‌ُ الشَّياطِين‌ُ (221) تَنَزَّل‌ُ عَلي کُل‌ِّ أَفّاک‌ٍ أَثِيم‌ٍ (222) يُلقُون‌َ السَّمع‌َ وَ أَکثَرُهُم کاذِبُون‌َ (223)
آيا خبر بدهم شما را بر کساني که شياطين بر آنها نازل
جلد 14 - صفحه 100
ميشوند بر هر افتراء زننده گناه کار القاء سمع ميکنند و اکثر آنها دروغ ميگويند.
نظر به اينکه در چند آيه قبل آيه 210 فرمود وَ ما تَنَزَّلَت بِه‌ِ الشَّياطِين‌ُ ميفرمايد که شياطين بر چه کساني نازل ميشوند.
(هَل أُنَبِّئُکُم) انباء خبر دادن است چنانچه نبي خبر داشتن است انبياء کساني هستند که از جانب الهي بآنها خبر ميرسد بوحي الهي يا بايجاد کلام مثل تکلم با موسي يا در ليلة المعراج با رسول اکرم يا بتوسط ملک مثل نزول ملائکه بر ابراهيم و لوط يا بالقاء وحي بر قلوب آنها چنانچه ميفرمايد وَ ما کان‌َ لِبَشَرٍ أَن يُکَلِّمَه‌ُ اللّه‌ُ إِلّا وَحياً أَو مِن وَراءِ حِجاب‌ٍ أَو يُرسِل‌َ رَسُولًا فَيُوحِي‌َ بِإِذنِه‌ِ (شوري آيه 51).
(عَلي مَن تَنَزَّل‌ُ الشَّياطِين‌ُ) کساني که با اجنه و شياطين رابطه داشتند که قبل از ميلاد رسول اللّه شياطين ميرفتند و استراق سمع ميکردند و بآنها خبر ميدادند و آنها کهنه و جادوگران بودند.
(تَنَزَّل‌ُ عَلي کُل‌ِّ أَفّاک‌ٍ أَثِيم‌ٍ) که اينکه کهنه و جادوگران ميگفتند ما از جانب خدا خبر داريم که دعوي نبوت ميکردند متنبي مثل مسيلمه و در خبر از حضرت صادق (ع) است فرمود آنها هفت نفر بودند: مغيره، بنان، صائد، حمزة بن عماره بريري، حارث شامي، عبد اللّه بن حارث إبن الخطاب و اينها از باب مصداق است و الا کهنه بالاخص در يهود بسيار بودند.
(يُلقُون‌َ السَّمع‌َ) يعني استراق سمع ميکردند.
(وَ أَکثَرُهُم کاذِبُون‌َ) ممکن است ضمير هم بشياطين برگردد و ممکن است به کُل‌ِّ أَفّاک‌ٍ أَثِيم‌ٍ و ممکن است بهر دو برگردد چنانچه بعيد نيست.