تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ أَنَّهُمْ يَقُولُونَ ما لا يَفْعَلُونَ (226)
وَ أَنَّهُمْ يَقُولُونَ ما لا يَفْعَلُونَ: و بدرستى که ايشان مى‌گويند آنچه را که نمى کنند، يعنى به فسق ناکرده بر خود گواهى مى‌دهند و پيغامهاى نداده به کسى در سلک نظم مى‌کشند و ترغيب مردمان نمايند بر چيزهائى که خود بجا مى‌آورند و نهى مى‌کنند از کارهائى که خود مرتکب آن شوند، و اگر شخص بصير تفحص اشعار شعرا نمايد، بر بسيارى از اين مقوله مطلع شود.
تنبيه: در اين «شعرا» مفسران را اقوالى است:
1- فرمايش حضرت صادق عليه السّلام که سابقا ذکر شد. «1» 2- از ابن عباس نقل شده که مراد به شعرا را تبعه شياطين گفتندى، و زعم آنها اين بود که شعرا تلقين شعر از شياطين نمايند و مى‌گفتند هر که شيطان او قويتر است شعر او بهتر است، لذا يکى از شعرا گفته:
انى و کل شاعر من البشر
شيطانه انثى و شيطانى ذکر
3- مراد کسانيند که به جهت توغل در شعر به آن مشغول و از سنت بازداشته شوند «2»، چنانکه مشاهده کنى بسيارى از شعر شعرا را محفوظ دارد، لکن سينه او از آيات قرآن و احاديث آل عصمت عليهم السّلام بى‌بهره مى‌باشد.
4- کسانى که چون در غضب شوند به دشنام زبان گشايند همه دروغ و بهتان با تشبب و تعشق و مدح به قصد صله و عطا، هجو به جهت حميت جاهليت، و وصف آنها به آنچه در ايشان نباشد از فضايل و رذايل. «3» 5- کسانى که قصه گويند و افسانه و دروغها بهم بافند. «4» 6- تفسير على بن ابراهيم قمى روايت شده مراد کسانيند که تغيير دين
«1». همان مدرک.
«2». تفسير منهج الصادقين، ج 6، ص 493، چاپ کتابفروشى اسلاميّه.
«3». تفسير منهج الصادقين، ج 6، ص 493، چاپ کتابفروشى اسلاميّه.
«4». همان مدرک.
جلد 9 - صفحه 518
خدا کنند و مخالفت الهى نمايند «1»، آيا ديديد شاعرى را که کسى پيروى او کند، جز اين نيست که قصد شده به آن کسانى که وصف کنند دينى را به رأيهاى خود، پس پيروى نمايند او را بر آن رأيها مردم، و تأييد نمايد آن را فرمايش (ا لم تر انّهم فى کلّ واد يهيمون). «2» 7- عياشى به سندهاى خود از حضرت صادق عليه السّلام روايت نموده که «هم قوم تعلّموا و تفقّهوا بغير علم فضلّوا و اضلّوا» يعنى کسانى که علم فقه را به خود نسبت دهند، و حال آنکه فقيه و عالم نيستند، پس گمراه شوند و مردمان را گمراه گردانند «3»؛ و ساحت قدس نبوى صلّى اللّه عليه و آله اجل شأن است از آنکه صناعت شعرى داشته باشد يا نطق به شعر نموده باشد و آيه شريفه «و ما علّمناه الشّعر و ما ينبغى له» محقق اين مطلب باشد، حتى اگر در مواردى تمسک به شعرى مى‌نمود، تغيير مى‌داد وزن آن را، چنانچه حسن نقل کرده که حضرت تمثل نمود به اين بيت (کفى الاسلام و الشيب للمرء ناهيا) عرض کردند: شاعر چنين گفته: (کفى الشيب و الاسلام للمرء ناهيا) و نيز عايشه نقل نموده که حضرت تمثل نمود به اين بيت (و يأتيک ما لم تزود بالاخبار) عرض کردند اين طور نيست شعر، فرمود: من شاعر نيستم.