تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
إِلاَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ وَ ذَکَرُوا اللَّهَ کَثِيراً وَ انْتَصَرُوا مِنْ بَعْدِ ما ظُلِمُوا وَ سَيَعْلَمُ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَيَّ مُنْقَلَبٍ يَنْقَلِبُونَ (227)
«1». همان مدرک به نقل از تفسير قمى.
«2». تفسير على بن ابراهيم قمى، ج 2، ص 125، چاپ کتابفروشى علامه قم.
«3». تفسير صافى، ج 4. ص 55 به نقل از مجمع، چاپ سعيد مشهد. و نيز در مجمع، ج 4، ص 208، چاپ کتابخانه آية اللّه العظمى المرعشى النجفى.
جلد 9 - صفحه 519
إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا: مگر شعرائى که ايمان آورده‌اند، وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ: و بجاى آوردند کارهاى شايسته، يعنى پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله را ستايش نمودند، وَ ذَکَرُوا اللَّهَ کَثِيراً: و ياد خدا نمودند ياد کردن بسيار، يعنى اکثر اشعار آنها در تحميد و تمجيد و توحيد و تحريص بر طاعت و تنبيه از غفلت است، يا اشتغال به اشعار ايشان را از ياد خدا و تلاوت قرآن غافل نسازد. «1» مراد «ذکر کثير» به روايت ائمه هدى عليه السّلام تسبيح حضرت فاطمه زهرا عليه السّلام مى‌باشد، در معانى الاخبار صدوق باسناد خود از حضرت صادق عليه السّلام: انّه سئل عن هذه الاية ما هذا الذّکر الکثير قال من سبّح تسبيح فاطمة الزّهراء فقد ذکر اللّه کثيرا. «2» در تفسير کواشى- مذکور است که بعد از نزول آيه (و الشّعراء يتّبعهم الغاوون ...) حسان بن ثابت و ابن رواحه و جمعى ديگر از شعراى صحابه خدمت حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله شرفياب به عرض رسانيدند که حق تعالى مى‌داند که ما شاعريم، مى‌ترسيم به اين صفت بميريم و از اهل غوايت و ضلالت باشيم؛ حضرت فرمود: انّ المؤمن يجاهد بسيفه و لسانه، مؤمن جهاد مى‌کند به شمشير خود و به زبان خود، يعنى مدح توحيد و اخلاق حميده نمايد و ذم شرک و صفات رذيله بنمايد به زبان خود؛ پس آيه شريفه نازل شد که شعرا متبوع سفها و در همه جا سرگردانند مگر آنانکه ايمان آوردند و کار شايسته نمايند، يعنى اطاعت فرامين الهى کنند، به واجبات اقدام و از محرمات بپرهيزند، و ياد خدا بسيار کنند به زبان و قلب، يعنى امرى پيش آيد، به ياد خدا باشند، اگر خير و طاعت است بجاى آرند و اگر شرّ و معصيت است دورى نمايند.
وَ انْتَصَرُوا مِنْ بَعْدِ ما ظُلِمُوا: و انتقام کشيدند از مشرکان بعد از آنکه ستم
«1». تفسير منهج الصادقين، ج 6، ص 494 و 495، چاپ کتابفروشى اسلاميّه.
«2». تفسير صافى، ج 4، ص 57، به نقل از معانى الاخبار، چاپ سعيد مشهد و نيز در معانى الاخبار ص 193، روايت 5، چاپ مکتبة الصدوق.
جلد 9 - صفحه 520
ديده شده بودند به هجو، يعنى هجو آنها بر ايشان رد کردند و حضرت پيغمبر را مدح و دين اسلام را ستايش نمودند. حاصل آنکه اين آيات استثنا است براى شعراى مؤمن صالح مانند حسان بن ثابت و عبد اللّه رواحه و کعب بن مالک و کعب بن زهير که بسيار ذکر حق تعالى مى‌نمودند و اکثر اشعار آنها در توحيد و ثناء الهى و مدح حضرت رسالت پناهى و ترغيب مردمان بر طاعت سبحانى و موعظه و تعليم آداب حسنه و اخلاق حميده بود. «1» در منهج- روايت نموده که چون مشرکان هجو پيغمبر نمودند، حضرت، صحابه را فرمود: ما منع الّذين نصروا رسول اللّه بسيوفهم ان ينصروا بالسنتهم: چه منع مى‌کند کسانى را که رسول خدا را يارى کردند به شمشيرهاى خود اينکه نصرت کنند به زبانهاى خود. حسان و ابن رواحه گفتند: يا رسول اللّه ما اين کار را کفايت کنيم «2»، پس ذم مشرکان نمودند.
وَ سَيَعْلَمُ الَّذِينَ ظَلَمُوا: و زود باشد که بدانند آنانکه ستم کردند به کفر و افترا و هجو پيغمبر و مؤمنان و نسبت شعر و کهانت به آن حضرت و قرآن، که بعد از مردن، أَيَّ مُنْقَلَبٍ يَنْقَلِبُونَ: به کدام مکان باز خواهند گشت. مراد آنست که بازگشت آنها جهنم خواهد بود.
(تنبيه:) آيه شريفه تهديد شديد و وعيد عظيم است مر ستمکاران را به جهت آنچه از «سيعلم» مفهوم مى‌گردد از وعيد بليغ و آنچه در «الّذين ظلموا» معلوم مى‌شود از تفسير کفر به ظلم و اطلاق و تعميم، و در «اى منقلب ينقلبون» از ابهام و تهويل، يعنى مآل و عاقبت ايشان به عذاب شديد و عقاب اليم خواهد کشيد. «3» تمام شد جلد نهم «تفسير اثنى عشرى» روز سه شنبه سيزدهم ذيقعدة الحرام سال 1363 هجرى قمرى.
«1». تفسير منهج الصادقين، ج 6، ص 495، چاپ کتابفروشى اسلاميّه.
«2». همان مدرک.
«3». تفسير منهج الصادقين، ج 6، ص 496 و 497، چاپ کتابفروشى اسلاميّه.
جلد 9 - صفحه 521
فهرست مجلدات تفسير اثنى عشرى
تفسير اثنى عشرى مشتمل است بر چهارده جلد به نام نامى چهارده معصوم عليه السّلام:
جلد اول. مشتمل بر دو سوره: سوره فاتحه، سوره بقره.
جلد دوم. مشتمل بر دو سوره: سوره آل عمران، سوره نساء.
جلد سوم. مشتمل بر دو سوره: سوره مائده، سوره انعام.
جلد چهارم. مشتمل بر دو سوره: سوره اعراف، سوره انفال.
جلد پنجم. مشتمل بر دو سوره: سوره توبه، سوره يونس.
جلد ششم. مشتمل بر سه سوره: سوره هود، سوره يوسف، سوره رعد.
جلد هفتم. مشتمل بر چهار سوره: سوره ابراهيم، سوره حجر، سوره نحل سوره بنى اسرائيل.
جلد هشتم. مشتمل بر چهار سوره: سوره کهف، سوره مريم، سوره طه، سوره انبياء.
جلد نهم. مشتمل بر پنج سوره: سوره حج، سوره مؤمنون، سوره نور سوره فرقان، سوره شعراء.
جلد دهم. مشتمل بر هشت سوره: سوره نمل، سوره قصص، سوره عنکبوت، سوره روم، سوره لقمان، سوره سجده، سوره احزاب، سوره السباء.
جلد 9 - صفحه 522
جلد يازدهم. مشتمل بر نه سوره: سوره فاطر، سوره يس، سوره الصافات، سوره ص، سوره زمر، سوره مومن، سوره سجده، سوره شورى سوره زخرف.
جلد دوازدهم. مشتمل بر سيزده سوره: سوره الدخان، سوره الجاثيه، سوره الاحقاف، سوره محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم، سوره الفتح، سوره الحجرات، سوره ق، سوره و الذاريات، سوره الطور، سوره النجم، سوره القمر، سوره الرحمن، سوره الواقعه.
جلد سيزدهم. مشتمل بر بيست و يک سوره: سوره الحديد، سوره المجادله، سوره الحشر، سوره الممتحنه، سوره الصف، سوره الجمعه، سوره المنافقين، سوره التغابن، سوره الطلاق، سوره التحريم، سوره الملک، سوره ن سوره الحاقه، سوره المعارج، سوره نوح، سوره الجن، سوره المزمل، سوره المدثر، سوره القيمه، سوره الدهر، سوره المرسلات.
جلد چهاردهم. مشتمل بر سى و هفت سوره: سوره النبأ، سوره النازعات، سوره عبس، سوره التکوير، سوره الانفطار، سوره المطففين، سوره الانشقاق، سوره البروج، سوره الطارق، سوره الاعلى، سوره الغاشيه، سوره الفجر سوره البلد، سوره الشمس، سوره الليل، سوره الضحى، سوره الم نشرح، سوره التين، سوره اقرء، سوره القدر، سوره البينه، سوره الزلزال، سوره العاديات، سوره القارعه، سوره التکاثر، سوره و العصر، سوره الهمزه، سوره الفيل، سوره قريش، سوره الماعون، سوره الکوثر، سوره الکافرون، سوره النصر، سوره تبت، سوره الاخلاص، سوره الفلق، سوره الناس.