تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
الَّذِي لَهُ مُلْکُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ لَمْ يَتَّخِذْ وَلَداً وَ لَمْ يَکُنْ لَهُ شَرِيکٌ فِي الْمُلْکِ وَ خَلَقَ کُلَّ شَيْ‌ءٍ فَقَدَّرَهُ تَقْدِيراً «2»
بعد از آن وصف فرمايد ذات ذو الجلال خود را به چهار صفت از صفات کبريائى:
صفت اول: الَّذِي لَهُ مُلْکُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ: آن ذاتى که براى اوست بخاصه ملکيت و مالکيت آسمانها و زمينها، و غير را مدخليتى نيست در اين ملکيت نه به استقلال نه به اشتراک. سلطنت قاهره و استيلاء باهره‌اى که مستلزم است قدرت تامه و تصرف کلى در آنها و در آنچه در آنهاست از حيث ايجاد و اعدام و احيا و اماته و امر و نهى بر حسب آنچه مقتضى حکمت و مصلحت باشد.
صفت دوم: وَ لَمْ يَتَّخِذْ وَلَداً: و فرا نگيرد فرزندى را چنانچه گمان باطل
جلد 9 - صفحه 300
يهود و نصارى و مشرکين است، يعنى ذات خداى تعالى منزه است از اتخاذ ولد، زيرا بالضروره ولد از جنس والد، پس مشارک او باشد از جهتى، و مغاير او از جهتى ديگر؛ و مشارکت و مغايرت، از لوازم حدوث و امکان، و بر حق تعالى ممتنع است، پس مجانست ذات سبحانى محال است.
صفت سوم: وَ لَمْ يَکُنْ لَهُ شَرِيکٌ فِي الْمُلْکِ: و نباشد براى ذات خداوندى شريکى در ملک که مشارک او باشد در آنچه خلق فرمايد، زيرا ملکيت خاصه يعنى تصرفات کليه در تمامى موجودات، مختص ذات يگانه خداى سبحان است، پس متفرد در ملک و شريکى نخواهد داشت.
صفت چهارم: وَ خَلَقَ کُلَّ شَيْ‌ءٍ: و ايجاد فرمود هر چيزى را که مخلوق بر آن اطلاق شود. فَقَدَّرَهُ تَقْدِيراً: 1- پس اندازه نمود آن چيز را اندازه کردنى، يعنى مهيا ساخت آن را براى امرى که مى‌خواست، هر يک محدود به حدودى و از مواد مخصوصى و بر صورت معينى و قواى خاصى و آثار مختلفى و احکام منظمى که لايق قدر او باشد، به طورى که عقول عقلا و حکماى عالم عاجز است از ادراک کنه و حقيقت آن.
2- طبرسى رحمه اللّه فرمايد: مراد تقدير تبيين مقادير اشياء است براى بندگان، پس معنى آنکه: تقدير فرمود اشياء را به اينکه ثبت فرمود آنها را در کتابى که نوشته است براى ملائکه به جهت لطف به آنان. «1» 3- مراد از تقدير قرار دادن حدود است از آجال و ارزاق و بقاء و فناء، چنانچه حديث شريف رضوى عليه السّلام بيان فرمايد: القمى- عن الرضا عليه السّلام قال تدرى ما التّقدير قال لا قال هو وضع الحدود من الاجال و الارزاق و البقاء و الفناء ... «2»
«1». مجمع البيان، ج 4، ص 160، منشورات مکتبة آية اللّه العظمى المرعشى النجفى.
«2». تفسير الصافى، ج 3، ص 4، به نقل از قمى. چاپ سعيد مشهد.
جلد 9 - صفحه 301