اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ اتَّخَذُوا مِن دُونِه‌ِ آلِهَةً لا يَخلُقُون‌َ شَيئاً وَ هُم يُخلَقُون‌َ وَ لا يَملِکُون‌َ لِأَنفُسِهِم ضَرًّا وَ لا نَفعاً وَ لا يَملِکُون‌َ مَوتاً وَ لا حَياةً وَ لا نُشُوراً «3»
و گرفتند از غير خداوند متعال خداياني که شيئي را خلق نکرده‌اند و خود آنها مخلوق خالق متعال هستند.
(وَ اتَّخَذُوا مِن دُونِه‌ِ آلِهَةً) تمام طبقات مشرکين از عبده اصنام و عبده شمس و کواکب و ملائکه و آتش و اشجار و گاو و گوساله و عبده شيطان.
(أَ لَم أَعهَد إِلَيکُم يا بَنِي آدَم‌َ أَن لا تَعبُدُوا الشَّيطان‌َ إِنَّه‌ُ لَکُم عَدُوٌّ مُبِين‌ٌ وَ أَن‌ِ اعبُدُونِي هذا صِراطٌ مُستَقِيم‌ٌ) يس آيه 60 و 61.
جلد 13 - صفحه 573
و در اينکه جمله داخل است تمام ارباب ضلال چه آنهايي که دعوي الوهيت کردند مثل باب و بها يا دعوي نبوت کردند متنبّي‌ها يا دعوي امامت و خلافت يا مبدع در دين يا منکر ضروريات اسلامي شدند يا اهل فسق و فجور تماما داخل در عبده شيطان هستند بالاخص کساني که قائل به يزدان و اهريمن شدند.
(لا يَخلُقُون‌َ شَيئاً) نکرده در سياق نفي افاده عموم دارد حتي يک مگس هم نميتوانند خلق کنند.
(إِن‌َّ الَّذِين‌َ تَدعُون‌َ مِن دُون‌ِ اللّه‌ِ لَن يَخلُقُوا ذُباباً وَ لَوِ اجتَمَعُوا لَه‌ُ وَ إِن يَسلُبهُم‌ُ الذُّباب‌ُ شَيئاً لا يَستَنقِذُوه‌ُ مِنه‌ُ ضَعُف‌َ الطّالِب‌ُ وَ المَطلُوب‌ُ) حج آيه 72 شرحش گذشت.
(وَ هُم يُخلَقُون‌َ) مخلوق ضعيف ذليل مقهور تحت قدرت الهي- وَ لا يَملِکُون‌َ لِأَنفُسِهِم ضَرًّا وَ لا نَفعاً وَ لا يَملِکُون‌َ مَوتاً وَ لا حَياةً وَ لا نُشُوراً و اينکه هايي که اتخاذ آلهه کردند و نيستند مالک نفس خود که بتوانند ضرري وارد کنند يا نفعي دهند و مالک موت خود و ديگران نيستند و نه حياتي به کسي دهند و يا نشري کنند و مردگان را زنده کنند.
(وَ لا يَملِکُون‌َ لِأَنفُسِهِم ضَرًّا) نتوانند دفع ضرري از خود کنند مثل اصنام که حضرت ابراهيم (فَجَعَلَهُم جُذاذاً) انبياء آيه 59 و مثل گاو و گوساله که اگر حيوان درنده به آنها حمله کند يا قصاب سر آنها را ببرد و مثل آتش که خاکستر مي‌شود و مثل انسان که دفع يک مرضي و بلائي از خود بکند قدرت بر دفع ندارند.
(وَ لا نَفعاً) که بتوانند جلب نفعي براي خود کنند.
(وَ لا يَملِکُون‌َ مَوتاً) که (فَإِذا جاءَ أَجَلُهُم لا يَستَأخِرُون‌َ ساعَةً وَ لا يَستَقدِمُون‌َ)
جلد 13 - صفحه 574
اعراف آيه 32.
(وَ لا حَياةً) که يک نفس بخواهند باقي باشند قدرت ندارند.
(وَ لا نُشُوراً) يک مورچه را زنده کنند پس از موت يا بخواهند فرداي قيامت زنده نشوند.
واقعا هر چيزي قيمتش به آثار و فوايد او است اينکه آلهه که منشأ هيچ اثري نيستند چه ارزش دارند که مقام الوهيت داشته باشند انسان تا چه اندازه عقل و شعور و ادراک خود را از دست داده که به الوهيت اين‌ها معتقد شده و پرستش مي‌کند.