اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
تَبارَک‌َ الَّذِي إِن شاءَ جَعَل‌َ لَک‌َ خَيراً مِن ذلِک‌َ جَنّات‌ٍ تَجرِي مِن تَحتِهَا الأَنهارُ وَ يَجعَل لَک‌َ قُصُوراً «10»
بزرگوار است آن خداوندي که اگر مشيتش تعلق بگيرد قرار مي‌دهد از براي تو بهتر از آنچه کفار گفتند بهشتهايي که از زير آنها نهرهايي جاري ميشود و جعل ميفرمايد از براي تو قصرهايي.
کلام در اينکه آيه شريفه در چند مقام واقع ميشود.
مقام اول در تفضلاتي که خداوند بوجود مقدس نبوي فرموده و ميفرمايد.
اما در اينکه عالم او را اشرف ممکنات قرار داده و نور مقدس او را اول مخلوقات که فرمود:
(اول ما خلق اللّه نوري)
، اوصياء طيبين او را افضل اوصياء قرار داده، کتابش را افضل کتب، دين او را افضل اديان، امت او را افضل امم، شريعت او را تا قيامت باقي داشته، او را خاتم النبيين و سيد المرسلين مقرر فرموده و ساير تفضلات.
و اما در عالم آخرت: مقام محمود را به او و اوصياء او عنايت ميفرمايد شفاعت کبري خاص او و اهل بيتش، اختيار بهشت و جهنم بدست او و وصي او است که قسيم الجنة و النار است و غير اينها از علوم و اخلاق که فرمود:
(وَ إِنَّک‌َ لَعَلي خُلُق‌ٍ عَظِيم‌ٍ) قلم آيه 4 و صفات حميده و ملکات حسنه و غير اينها.
مقام دوم در جمله.
(تَبارَک‌َ الَّذِي إِن شاءَ جَعَل‌َ لَک‌َ خَيراً مِن ذلِک‌َ) مکرر گفته شده که مشيت الهي ايجاد به معني مصدريست که فعل الهي باشد و اينکه ايجاد تابع اراده حق است
جلد 13 - صفحه 583
که مصلحت در ايجادش باشد و البته آنچه مصلحت دارد ايجاد ميفرمايد خداوند نسبت به حضرت رسالت نصرت فرمود با اينکه عده قليل مؤمنين بر کفار و مشرکين غلبه داد و ملائکه به ياري او آمدند و القاء رعب در دل کفار و مشرکين و قلوب آنها را با يکديگر عداوت انداخت چنانچه ميفرمايد:
(فَأَغرَينا بَينَهُم‌ُ العَداوَةَ وَ البَغضاءَ إِلي يَوم‌ِ القِيامَةِ) مائده آيه 17.
(وَ أَلقَينا بَينَهُم‌ُ العَداوَةَ وَ البَغضاءَ إِلي يَوم‌ِ القِيامَةِ) مائده آيه 69 و ميفرمايد:
(سَنُلقِي فِي قُلُوب‌ِ الَّذِين‌َ کَفَرُوا الرُّعب‌َ بِما أَشرَکُوا بِاللّه‌ِ) آل عمران آيه 144.
(سَأُلقِي فِي قُلُوب‌ِ الَّذِين‌َ کَفَرُوا الرُّعب‌َ) انفال آيه 12.
(وَ قَذَف‌َ فِي قُلُوبِهِم‌ُ الرُّعب‌َ) احزاب آيه 26 حشر آيه 2 و قرآن مجيد او را حفظ فرمود تا قيامت.
(إِنّا نَحن‌ُ نَزَّلنَا الذِّکرَ وَ إِنّا لَه‌ُ لَحافِظُون‌َ) حجر آيه 9 و از دنيا انفال و خمس و قطايع ملوک و تحف و هدايا باو عنايت فرمود و تمام را در راه خدا بذل و صرف نمود.
(قُل‌ِ الأَنفال‌ُ لِلّه‌ِ وَ الرَّسُول‌ِ) انفال آيه 1 (وَ اعلَمُوا أَنَّما غَنِمتُم مِن شَي‌ءٍ فَأَن‌َّ لِلّه‌ِ خُمُسَه‌ُ وَ لِلرَّسُول‌ِ الآية) انفال آيه 42.
مقام سوم در جمله:
(جَنّات‌ٍ تَجرِي مِن تَحتِهَا الأَنهارُ وَ يَجعَل لَک‌َ قُصُوراً) اما در دنيا نه مصلحت داشت و نه مشيت حق تعلق گرفت و نه پيغمبر خواست که گذشت که (عرض له مفاتيح الدنيا فلم يقبلها) و فرمود طالبم يک روز گرسنه باشم صبر کنم و يک روز سير باشم شکر کنم و يکي از صفات حميده زهد در دنياست و رغبت به آخرت و اما در آخرت گذشت مقاماتي که به او عنايت شده.
584