تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ إِذا أُلْقُوا مِنْها مَکاناً ضَيِّقاً مُقَرَّنِينَ دَعَوْا هُنالِکَ ثُبُوراً «13»
وَ إِذا أُلْقُوا مِنْها مَکاناً ضَيِّقاً: و چون انداخته شوند کفار در جاى تنگ از جهنم به جهت زيادتى و شدت عذاب. و در حديث وارد شده که حضرت پيغمبر صلى اللّه عليه و آله در تفسير اين آيه فرمود: و الّذى نفسى بيده انّهم يستکرهون فى النّار کما يستکره الوتد فى الحائط: به حق آنکه جان من در فرمان اوست که جهنم را چنان تنگ گيرند بر مشرکان که ميخ کوفته بر ديوار. «3» مُقَرَّنِينَ: در حالتى که بهم بسته شده باشند، يعنى به زنجيرهاى آتشين دستهاى ايشان را بر گردن آنها بر بندند. يا آنکه هر يک را با شيطانى که قرين او بوده به سلسله آتشين به يکديگر بر بندند.
«1»، تفسير مجمع البيان، ج 4، ص 163، چاپ کتابخانه آية اللّه العظمى المرعشى النجفى.
«2». تفسير منهج الصّادقين، ج 6، ص 358 و 359 به نقل از انوار.
«3». تفسير مجمع البيان، ج 4، ص 163، چاپ کتابخانه آية اللّه العظمى المرعشى النّجفى.
جلد 9 - صفحه 311
دَعَوْا هُنالِکَ ثُبُوراً: بخوانند بر خود در آن مکان هلاکت را، يعنى نفرين کنند بر خود به هلاکت. يا گويند: «وا ثبوراه» و اين کلمه را کسى گويد که آرزومند هلاکت باشد. در اکثر تفاسير نقل نموده‌اند که مشرکان نزد اين حال ندا کنند:
(يا ثبوراه تعال فهذا حينک و زمانک) اى هلاکت، بيا که اين وقت توست. «1» عبرت: در کتاب مصابيح القلوب: در بصره زنى نام او «شعوانه» هيچ مجلس فسادى از او خالى نبود. روزى با چند نفر از تابعان خود در کوچه‌اى مى‌رفت، به در خانه (مرى) صالحى که از زهاد و وعاظ آن عصر بود رسيد. خروش و فريادى شنيد که از آن خانه بيرون مى‌آمد، گفت: در بصره چنين ماتمى هست و ما را خبر نيست. پس يکى را فرستاد، مدتى گذشت بيرون نيامد. ديگرى را فرستاد، باز نيامد. شعوانه با خود گفت: در اين کار سرّى است و اين، ماتم مردگان نيست، بلکه ماتم زندگان است، اين ماتم گناهکاران است، اين ماتم مجرمان است، اين ماتم نامه سياهان و عاصيان است. سپس گفت: من خود به اندرون خانه روم و بنگرم. پس در اندرون رفت، صالح را ديد بالاى منبر، تفسير اين آيه را نمايد: «إِذا رَأَتْهُمْ مِنْ مَکانٍ بَعِيدٍ سَمِعُوا لَها تَغَيُّظاً وَ زَفِيراً» شعوانه چون اين کلمات شنيد، بسيار در وى اثر کرد، گفت: اى شيخ، چه گوئى اگر من توبه کنم و بدرگاه خدا رجوع نمايم، مرا بيامرزد؟ شيخ گفت: بيامرزد، اگرچه گناهت مثل گناه شعوانه باشد. گفت: من شعوانه هستم و توبه کردم که ديگر گناه نکنم. شيخ فرمود: خدا تو را عفو فرمايد، پس توبه نمود، و غلامان و کنيزان خود را در راه خدا آزاد نمود، صومعه‌اى بساخت در آنجا بسر مى‌برد و مشغول عبادت شد، سالهاى بسيار رياضت کشيد تا سوخته و گداخته شد. روزى سر و تن مى‌شست، به خود نگريست، تن خود را سوخته ديد گفت: آه، در دنيا چنين زار و نزار شدم، ندانم در آخرت احوالم چگونه خواهد بود. پس آوازى شنيد: اى شعوانه، ملازم درگاه ما باش و مترس، تا ببينى فرداى قيامت کار تو چگونه خواهد بود.
«1». تفسير منهج الصادقين، ج 6، ص 359، چاپ اسلاميّه.
جلد 9 - صفحه 312
«اين حال زنى بود به شنيدن آيات الهى و عذاب جهنمى».
در تيسير و تفاسير ديگر از انس بن مالک نقل نموده که اول کسى که از اهل جهنم جامه آتش بپوشانند شيطان باشد، و آن از سر تا به قدمش فرا گرفته به زمين مى‌کشد و مى‌رود و ذريه او از قفاى او فرياد «وا ثبوراه» کشند تا به کنار جهنم رسند، ملکى از جانب حق تعالى آنها را گويد: ايشان مستحق باشند که در حق شان گفته شود اگرچه قائلى نباشد. «1»