تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
قُلْ يا أَهْلَ الْکِتابِ لِمَ تَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ مَنْ آمَنَ تَبْغُونَها عِوَجاً وَ أَنْتُمْ شُهَداءُ وَ مَا اللَّهُ بِغافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ (99)
قُلْ يا أَهْلَ الْکِتابِ لِمَ تَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ: بگو اى اهل کتاب، چرا باز مى‌داريد و منع مى‌کنيد از راه خدا که اسلام و ايمان به پيغمبر خاتم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و قرآن و آنچه پيغمبر از جانب خدا آورده، مَنْ آمَنَ: کسى را که ايمان آورده به خدا و قبول نموده دين حق را.
نکته: تکرار از خطاب و استفهام، مبالغه است در توبيخ و نفى عذر آنها؛ و اشعار به آنکه هر يک از اين دو امر، قبيح است ذاتا. و مستقل در استحقاق عذاب، مراد يهودند که ميان «اوس» و «خزرج» که مسلمان بودند فتنه مى‌انداختند، و منازعه سابقه جاهليت را که ميان آنها بود تذکر مى‌دادند و آتش فتنه ميان آنها مشتعل مى‌نمودند. و نزد بعضى مراد، يهود و نصارى هستند القاء شبهه مى‌نمودند در ميان عرب، اين پيغمبرى نيست که صفات او را ما در کتاب خود خوانده‌ايم.
تَبْغُونَها عِوَجاً: در حالتى که طلب مى‌کنيد راه خدا و طريق مستقيم را به
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 189
کجى و انحراف، به اين وجه که تلبيس آنها مى‌نمائيد و شبهه مى‌اندازيد که در آن انحراف و کجى از حق است، وَ أَنْتُمْ شُهَداءُ: و حال آنکه شما شاهد و گواه هستيد بر آنکه راه راست و دين پسنديده اسلام، و منع مردمان از آن، ضلالت است. يا آنکه شما عدول ملت خود هستيد، و ايشان اعتماد به قول شما دارند، در قضايا و در عظائم امور از شما استشهاد مى‌نمايند، با اين وصف شما خلاف رفتار کنيد. وَ مَا اللَّهُ بِغافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ: و نيست خداى تعالى غافل از آنچه شما مى‌کنيد از تدليس و کتمان و خدعه و القاء شبهه در دين و منع مردمان از راه حق.
تنبيه: اين مقدمه ثابت شده که آيات قرآنى، عبرت به عموم لفظ است نه خصوص سبب. بنابراين آيه شريفه تعريض و شامل است تمام کسانى را که باز دارند و منع نمايند مردم را از دين اسلام و القاء شبهه کنند در ميان عوام ضعيف الايمان، تا بدان سبب از راه حق منحرف شوند يا اختلاف کلمه ايجاد کنند تا در نتيجه مودّت و الفتى که خداى تعالى ميان مؤمنين قرار داده، مبدل به افتراق گردد.