تفسیر اثنی عشری

تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی) وَ يَوْمَ يَحْشُرُهُمْ وَ ما يَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ فَيَقُولُ أَ أَنْتُمْ أَضْلَلْتُمْ عِبادِي هؤُلاءِ أَمْ هُمْ ضَلُّوا السَّبِيلَ «17» «1». تفسير منهج الصادقين، ج 6، ص 360، چاپ اسلاميّه. «2». تفسير منهج الصادقين، ج 6، ص 361، چاپ اسلاميّه. جلد 9 - صفحه 315 وَ يَوْمَ يَحْشُرُهُمْ‌: و ياد بياور اى پيغمبر روزى را که حشر کنيم مشرکان حفص بياء خوانده، يعنى (يحشرهم) روزى را که حشر فرمايد خدا مشرکان را، وَ ما يَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ‌: و آنچه را که مى‌پرستند به غير از خداى تعالى. مراد هر معبودى است که غير از حق تعالى باشد از ملائکه و مسيح و عزير و کواکب و اصنام. نزد بعضى مراد ملائکه و عزير و مسيح مى‌باشند به قرينه سؤال و جواب. نزد برخى مراد اصنامند که حق تعالى ايشان را به نطق درآورد مانند تنطق دست و پا. نکته: استعمال لفظ «ما» به جهت آنست که وضع آن اعم است، و لذا اطلاق آن بر هر شبهى مى‌کنند که از دور ديده مى‌شود، ولى معلوم نيست که چه چيز است. يا به سبب آنکه مراد وصف است، يا براى تغليب اصنام است به سبب تحقير و يا به اعتبار غلبه عبادت آن. فَيَقُولُ أَ أَنْتُمْ أَضْلَلْتُمْ عِبادِي هؤُلاءِ: پس مى‌فرمايد به ايشان آيا شما گمراه کرده‌ايد بندگان مرا که اين گروه‌اند، أَمْ هُمْ ضَلُّوا السَّبِيلَ‌: يا ايشان گمراه شدند راه حق را به سبب اخلال به نظر صحيح و اعراض از قول حق فصيح سديد. استفهام براى تقريع و تبکيت مشرکين و تکذيب معبودين است آنها را، تا رسوا و مخذول شوند و حسرت و ندامت ايشان زياد گردد و عذاب و عقاب آنها به اين جهت بيشتر شود و موجب انبساط و فرح مؤمنين گردد به نجات خود و هلاکت کافران.