تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
قالُوا سُبْحانَکَ ما کانَ يَنْبَغِي لَنا أَنْ نَتَّخِذَ مِنْ دُونِکَ مِنْ أَوْلِياءَ وَ لکِنْ مَتَّعْتَهُمْ وَ آباءَهُمْ حَتَّى نَسُوا الذِّکْرَ وَ کانُوا قَوْماً بُوراً «18»
جلد 9 - صفحه 316
چون اين خطاب به معبودين شود، ايشان به زبان مقال يا حال در مقام اعتذار برآمده:
قالُوا سُبْحانَکَ: گويند پاکى و پاکيزگى ذات تو را شايسته و سزاوار است.
يا به جهت تنزيه الهى از انداد و اشباه گويند: منزهى تو و ما تو را به پاکى ياد مى‌کنيم و منزه مى‌دانيم از شريک و شبيه و نظير. ما کانَ يَنْبَغِي لَنا: نباشد سزاوار براى ما و شايسته نيست، أَنْ نَتَّخِذَ مِنْ دُونِکَ مِنْ أَوْلِياءَ: اينکه فرا گيريم غير از تو را دوستان، يعنى هرگز غير از تو را به خدائى نگيريم و چون اين از ما نسزد، پس چگونه صحيح باشد که غير را گمراه کنيم و راضى باشيم که ما را بپرستند و ذات سبحانى تو را واگذارند.
وَ لکِنْ مَتَّعْتَهُمْ وَ آباءَهُمْ: و لکن بهره مند گردانيدى ايشان را و پدرانشان را به اموال و اولاد و عمر دراز و صحت بدن و ساير نعمتها، پس ايشان مستغرق در شهوات و به آن مغرور شدند. حَتَّى نَسُوا الذِّکْرَ: تا آنکه فراموش کردند و غافل شدند ياد کردن تو را، يا از تدبر در آيات و معجزات تو که انبياء بوسيله آن ايشان را بدان دعوت مى‌کردند، يا از قرآن و ساير کتب آسمانى غافل شدند و زيادتى نعم و غرق در لذات و شهوات به مرتبه‌اى رسيد که به کلى سپاسدارى منعم خود را فراموش نموده، ناسپاس و حق ناشناس گرديده کافر شدند. وَ کانُوا قَوْماً بُوراً: و بودند بدان سبب گروهى هلاک شده يا تباه گشته، زيرا به سوء اختيار ترک عبادت و اطاعت حق نموده، به غير مشغول شدند با وجود ظهور آيات بينه و حجج ساطعه بر معارف حقه؛ و به اين جهت به شقاوت و هلاکت ابدى گرفتار شدند.