اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
فَقَد کَذَّبُوکُم بِما تَقُولُون‌َ فَما تَستَطِيعُون‌َ صَرفاً وَ لا نَصراً وَ مَن يَظلِم مِنکُم نُذِقه‌ُ عَذاباً کَبِيراً «19»
خطاب به مشرکين است خداوند ميفرمايد ديديد و شنيديد که اينکه آلهه شما شما را تکذيب کردند به آنچه در حق آنها مي‌گفتيد که اين‌ها آلهه هستند يس بعد از اينکه تکذيب ديگر استطاعت نداريد صرف عذاب از خود کنيد و ناصر و معيني نداريد که شما را ياري کند.
(فَقَد کَذَّبُوکُم) فقط منشأ شرک شما همان تقليد آباء و عناد و عصبيت و کبر و نخوت و سواد قلب و متاع دنيوي و و و،.، بوده.
(بِما تَقُولُون‌َ) که مي‌گفتيد (هؤُلاءِ شُفَعاؤُنا عِندَ اللّه‌ِ) يونس آيه 19.
و مي‌گفتيد هر فحشاء و منکري که مرتکب مي‌شديد (وَجَدنا عَلَيها آباءَنا وَ اللّه‌ُ أَمَرَنا بِها) اعراف آيه 27).
(فَما تَستَطِيعُون‌َ صَرفاً) که عذاب را از خود صرف و دفع کنيد (وَ لا نَصراً)
جلد 13 - صفحه 594
خود را ياري کنيد يا ناصري پيدا کنيد.
وَ مَن يَظلِم مِنکُم نُذِقه‌ُ عَذاباً کَبِيراً کسي که ظلم کند از شما مشرکين مي‌چشانيم او را عذاب بزرگي.
(وَ مَن يَظلِم) گفتند مفسرين که مراد ظلم بنفس است که شرک و کفر و فساد اخلاق و افعال فحشاء است لکن اينکه ظلم به نفس اختصاص به بعض مشرکين ندارد تماما ظالم به نفس بودند و مراد از ظلم هم شرک نيست که ميفرمايد:
(إِن‌َّ الشِّرک‌َ لَظُلم‌ٌ عَظِيم‌ٌ) لقمان آيه 12 زيرا تماما مشرک بودند بلکه مراد ظلم به غير است چون مشرکين دو دسته بودند.
يک دسته فقط شرک و معاصي و فحشاء و اخلاق فاسده داشتند، ولي با ديگران کاري نداشتند.
ولي يک دسته ديگر در مقام اذيت بانبياء و مؤمنين بر آمدند و کردند آنچه کردند پيغمبر اسلام را آن قدر اذيت کردند که فرمود:
(ما اوذي نبي مثل ما اوذيت)
تا در مکه بود خاکروبه و شکمبه شتر بر سرش مي‌ريختند سنگ بقدمهاي مبارکش مي‌زدند. عبا بگردنش فشار دادند، سه سال در شعب ابي طالب بسر برد طومار نوشتند باو و اصحابش چيز نفروشند اطراف خانه او را محاصره کردند که او را به قتل رسانند، پس از هجرت چه جنگها در بدر و حنين واحد به پا کردند، با انبياء سلف چه کردند. البته علاوه بر عقوبت شرک و فساد اخلاق و اعمال قبيحه عقوبت ظلم را هم دارند که خدا بفرمايد:
(و عزتي و جلالي لا يجوزني ظلم ظالم)
و در خبر است که سه قسمت
جلد 13 - صفحه 595
فرموده ظلم را
(ظلم لا يغفر و ظلم يغفر و ظلم لا يدع)
اما ظلمي که لا يغفر است شرک است که ميفرمايد:
(إِن‌َّ اللّه‌َ لا يَغفِرُ أَن يُشرَک‌َ بِه‌ِ) نساء آيه 51 و اما ظلمي که قابل مغفرت است ظلم به نفس است که در همين آيه سوره نساء ميفرمايد: (وَ يَغفِرُ ما دُون‌َ ذلِک‌َ لِمَن يَشاءُ) و اما ظلمي که گذشت نمي‌کند ظلم به غير است (نُذِقه‌ُ عَذاباً کَبِيراً) که از جميع عذاب‌ها بزرگتر است، و از اينکه جمله استفاده مي‌شود که اينکه عذاب کبير براي ظلم آنها بوده نه براي شرک و کفر و ساير معاصي، و مناط بدست مي‌آيد که خداوند با ظالمين بآل عصمت و طهارت چه مي‌کند از اولين و آخرين (لعن اللّه عدو آل محمّد من الاولين و الآخرين و عذبهم عذابا اليما).