اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ ما أَرسَلنا قَبلَک‌َ مِن‌َ المُرسَلِين‌َ إِلاّ إِنَّهُم لَيَأکُلُون‌َ الطَّعام‌َ وَ يَمشُون‌َ فِي الأَسواق‌ِ وَ جَعَلنا بَعضَکُم لِبَعض‌ٍ فِتنَةً أَ تَصبِرُون‌َ وَ کان‌َ رَبُّک‌َ بَصِيراً «20»
و ما نفرستاديم پيش از تو از پيغمبران مگر اينکه تناول مي‌کردند طعام را و مشي مي‌نمودند در بازارها و جاده‌ها.
اينکه آيه اشاره به آيه قبل است که کفار گفتند (وَ قالُوا ما لِهذَا الرَّسُول‌ِ يَأکُل‌ُ الطَّعام‌َ وَ يَمشِي فِي الأَسواق‌ِ) آيه 8.
اينکه آيه در مقام جواب آنها است که اينکه امر تازگي ندارد تمام انبياء سلف بدون استثناء احدي از آنها، از آدم تا عيسي تماما بشر بودند و اکل طعام مي‌کردند.
و مشي در اسواق و در ميانه آنها يک رسولي که از ملک باشد يا از جن نبود، اينکه امر تازگي ندارد و نو آوري نيست چنانچه ميفرمايد:
جلد 13 - صفحه 596
(قُل ما کُنت‌ُ بِدعاً مِن‌َ الرُّسُل‌ِ) احقاف آيه 8.
بلکه مادر مجلد اول کلم الطيب در باب نبوت عامه شرائط نبوت را ذکر کرده‌ايم که از آن جمله بايد بشر باشد و حسب و نسب او تا آدم پاک باشد و تمام آبائش تا آدم مؤمن و صالح باشند و نسبت پيغمبر اکرم صلّي اللّه عليه و سلّم تا آدم پنجاه و يک واسطه دارد، سه هفده، هفده آنها انبياء بودند و هفده اوصياء انبياء و هفده مؤمن صالح و بايد در رحم پاک هم قرار گيرند که مادر آنها مؤمنه صالحه باشد با شرايط ديگر از عصمت از خطاء و سهو و نسيان و شک و اشتباه و از کليه معاصي از کبائر و صغائر از زمان ولادت تا حين رحلت و افضليت در جميع کمالات از جميع افراد امت اسخي، اعلم، اشجع، اتقي، اورع و غير اينها و بايد دليل قطعي بر دعوي خود داشته باشد يا به اقامه معجزه يا اخبار نبي ثابت النبوة يا وصي ثابت الوصاية يا معصوم ثابت العصمة لذا ميفرمايد:
(وَ ما أَرسَلنا قَبلَک‌َ مِن‌َ المُرسَلِين‌َ) ماء نافيه، جمع محلي بالف و لام افاده عموم ميدهد.
(إِلّا إِنَّهُم لَيَأکُلُون‌َ الطَّعام‌َ وَ يَمشُون‌َ فِي الأَسواق‌ِ) شما هم يکي مثل آنها نه ملکي با آنها بود نه کنزي بر آنها القاء شده بود.
وَ جَعَلنا بَعضَکُم لِبَعض‌ٍ فِتنَةً أَ تَصبِرُون‌َ وَ کان‌َ رَبُّک‌َ بَصِيراً و قرار داديم بعض شما را براي بعض ديگر امتحان که آيا در اينکه امتحانات صبر مي‌کنيد و بدانيد که خداي تو بينا است به تمام قلوب: صابر و غير صابر را ميداند و مطلع است. تمام افراد بايد امتحان شوند و امتحانات الهي هم مختلف است هر که را يک نحو امتحان مي‌کند آن هم نه براي اينست که
جلد 13 - صفحه 597
چيزي بر خدا مخفي باشد بخواهد بامتحان کشف شود بلکه براي خود ممتحن «بفتح» و براي ديگران مکشوف شود.
(أَ حَسِب‌َ النّاس‌ُ أَن يُترَکُوا أَن يَقُولُوا آمَنّا وَ هُم لا يُفتَنُون‌َ وَ لَقَد فَتَنَّا الَّذِين‌َ مِن قَبلِهِم فَلَيَعلَمَن‌َّ اللّه‌ُ الَّذِين‌َ صَدَقُوا وَ لَيَعلَمَن‌َّ الکاذِبِين‌َ) عنکبوت آيه 2 و 3.
از انبياء گرفته تا ادني الافراد اگر در امتحانات صابر شدند (إِنَّما يُوَفَّي- الصّابِرُون‌َ أَجرَهُم بِغَيرِ حِساب‌ٍ) زمر آيه 13.
و از غرائب امور اينست که غني را به غنا امتحان مي‌کند و فقير را به فقر، متنعم را به نعمت، مبتلا را به بلاء، رئيس را به رياست، مرءوس را به مرءوسيت، صحيح را به صحت مريض را به مرض، انبياء امتحان شدند به صبر بر اذيت قوم و اوصياء به اذيت امت و بسياري از اينکه امت پس از رحلت حضرت رسالت امتحان داشتند که
(ارتد النّاس بعد رسول اللّه الا اربعة او خمسة)
و صبر ائمه تا چه پايه بود که امير المؤمنين عليه السلام ميفرمايد:
(صبرت و في العين قذي و في الحلق شجي)
ابي عبد اللّه در حقش گفتند
(لقد عجبت من صبرک ملائکة السماء).
اهل کوفه عجب امتحاني دادند مشايخ ثلاثه، بني اميه، بني العباس و هکذا غير اينها و مخصوصا امروز که آزاديست هر کس امتحان خود را ميدهد.
[شعر]
شرح اينکه هجران و اينکه خون جگر || اينکه زمان بگذار تا وقت دگر
(وَ جَعَلنا بَعضَکُم لِبَعض‌ٍ فِتنَةً) چرا آن اينکه نحوه است و من اينکه نحوه بايد ايمان خود را حفظ کرد و صبر نمود.
(أَ تَصبِرُون‌َ) (لِيَمِيزَ اللّه‌ُ الخَبِيث‌َ مِن‌َ الطَّيِّب‌ِ) انفال آيه 38 و نيز ميفرمايد:
(ما کان‌َ اللّه‌ُ لِيَذَرَ المُؤمِنِين‌َ عَلي ما أَنتُم عَلَيه‌ِ حَتّي يَمِيزَ الخَبِيث‌َ مِن‌َ الطَّيِّب‌ِ) آل عمران آيه 173.
جلد 13 - صفحه 598
(وَ کان‌َ رَبُّک‌َ بَصِيراً) او احتياج به امتحان ندارد خوب و بدر اميداند.