اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
قُل يا أَهل‌َ الکِتاب‌ِ لِم‌َ تَصُدُّون‌َ عَن سَبِيل‌ِ اللّه‌ِ مَن آمَن‌َ تَبغُونَها عِوَجاً وَ أَنتُم شُهَداءُ وَ مَا اللّه‌ُ بِغافِل‌ٍ عَمّا تَعمَلُون‌َ (99)
بگو اي اهل کتاب چرا مانع ميشويد از راه الهي راه حق کساني را که ايمان آوردند و ميخواهيد و ميطلبيد از آنها راه کج و انحراف از حق را با اينکه خود شما حقانيت را دست آورده‌ايد و خداوند غافل نيست از آنچه ميکنيد.
توضيح کلام اينکه اهل ضلال که در مقام اضلال مؤمنين کوشش دارند بر چند قسم هستند: يک قسم آنان که تبليغات سوء دارند و دعوت ميکنند آنها را بدين خود مثل تبليغات مسيحي‌ها و بهائيها و ساير فرقه ضالّه و يک قسم الغاء شبهات در دين اسلام ميکنند که مسلمين در اسلام شک کنند و از اسلام بيرون روند و لو بکيش آنها در نيايند. يک قسم ايجاد اختلاف بين آنها تا ضعف آنها زياد شود و قوّه و قدرت آنها کم گردد تا بتوانند بر آنها مسلّط گردند، يک قسم تطميع آنها بزخارف دنيوي از مال و جاه و منصب تا از دين براي دنيا دست بردارند، يک قسم ترويج معاصي و تشويق بر قبايح و اشاعه فحشاء در بين آنها، يک قسم اشتغال آنها بامور
جلد 4 - صفحه 296
بي‌هوده از لهو و لعب و لغويات تا از تحصيل علم و کمال و عبادت آنها را باز دارند و غير اينها از حيله‌ها و تزويرها که طرق شيطانيست و تمام اينها صدّ عن سبيل اللّه است و اينکه هم دو قسم است: تارة از روي جهالت است که حقانيت اسلام بر آنها معلوم نشده از روي تقصير يا قصور، و اخري با علم بحقانيت اسلام از روي عناد و عصبيت است که اغلب رؤساي اهل ضلالت از اينکه جهت است لذا خطاب ميفرمايد باهل کتاب.
قُل يا أَهل‌َ الکِتاب‌ِ که آنها معجزات را مشاهده کرده‌اند و بشارات را در کتب خود ديده‌اند.
لِم‌َ تَصُدُّون‌َ صدّ بمعني منع و جلوگيري است عَن سَبِيل‌ِ اللّه‌ِ سبيل اللّه راه حق است که عبارت از دين اسلام است إِن‌َّ الدِّين‌َ عِندَ اللّه‌ِ الإِسلام‌ُ آل عمران آيه 17من‌‌به وَ مَن يَبتَغ‌ِ غَيرَ الإِسلام‌ِ دِيناً فَلَن يُقبَل‌َ مِنه‌ُ آل عمران آيه 79.
من آمن اهل ايمان را که مسلمين باشند و اينکه جمله مفعول تصدّون است. تَبغُونَها عِوَجاً ابتغاء بمعني طلب نمودن چيزي از غير است چنانچه در آيه دارد ابتِغاءَ مَرضات‌ِ اللّه‌ِ بقره آيه 203.
(عوج) بمعني کج است و اينجا مراد راه کج و معوج است و راه کج بسيار است که تعبير بسبل شيطان شده وَ لا تَتَّبِعُوا السُّبُل‌َ انعام آيه 153، و راه حق يک راه است که صراط مستقيم است.
وَ أَنتُم شُهَداءُ ظاهرا اشاره بيهود است که در مدينه قبل از بعثت خبر ميدادند و بشارت باهل مدينه که پيغمبري باين اوصاف در مکه در اينکه زمان ظاهر ميشود و هجرت بمدينه ميفرمايد و در کتب ما خبر داده شده و خيال ميکردند که او از بني اسرائيل باشد چون ديدند از بني اسمعيل است از روي حسد و عداوت و عصبيت و لجاج انکار کردند و آيه و لو در اينکه مورد باشد منافات با عموم ندارد.
جلد 4 - صفحه 297
وَ مَا اللّه‌ُ بِغافِل‌ٍ عَمّا تَعمَلُون‌َ غفلت از عوارض است که بسا بر انسان عارض ميشود مثل سهو و نسيان و شک و بکلّي از ذهن خارج ميشود که هيچ توجه ندارد و خداوند محل حوادث نيست چون تغيير در ساحت قدس او روا نيست و تغيير از ذاتيات حوادث ماديست و واجب الوجود از حوادث عري و بريست.