تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ ما أَرْسَلْنا قَبْلَکَ مِنَ الْمُرْسَلِينَ إِلاَّ إِنَّهُمْ لَيَأْکُلُونَ الطَّعامَ وَ يَمْشُونَ فِي الْأَسْواقِ وَ جَعَلْنا بَعْضَکُمْ لِبَعْضٍ فِتْنَةً أَ تَصْبِرُونَ وَ کانَ رَبُّکَ بَصِيراً «20»
بعد از آن رجوع فرمايد به مخاطبه حضرت نبوى و مى‌فرمايد:
وَ ما أَرْسَلْنا قَبْلَکَ مِنَ الْمُرْسَلِينَ: و نفرستاديم پيش از تو کسى از پيغمبران را، إِلَّا إِنَّهُمْ لَيَأْکُلُونَ الطَّعامَ: مگر پيغمبرانى که ايشان هر آينه مى‌خوردند طعام را، وَ يَمْشُونَ فِي الْأَسْواقِ: و راه مى‌رفتند در بازارها به جهت کفايت مهمات خود. اين آيه شريفه جواب اعتراض ايشان است که گفتند: «ما لِهذَا الرَّسُولِ يَأْکُلُ الطَّعامَ وَ يَمْشِي فِي الْأَسْواقِ» حق تعالى بيان فرمود اين عادت مستمره‌اى است از خدا در هر پيغمبرى که به مقتضاى بشريت، طعام تناول کند و در بازار راه رود، پس وجهى ندارد نسبت به اين طعن که به حضرت تو زنند.
نکته: قوله «انهم» صفت موصوف محذوف است تقدير اينکه «الا رسلا انهم» پس حذف مضاف شد به جهت دلالت مرسلين بر آن، و اقامه صفت شد مقام آن.
وَ جَعَلْنا بَعْضَکُمْ لِبَعْضٍ فِتْنَةً: و قرار داديم بعضى از شما را براى بعضى ديگر آزمايش، و از جمله، آزمايش اغنياء است به فقراء، و پيغمبران به امت ايشان و معادات ايشان به آنها، و ايذاى آنها مر ايشان را. يا مراد آزمايش فقراى
جلد 9 - صفحه 319
مؤمنين است به مستهزئين، و مريض به صحيح، و بينا به کور، و دوستان خدا به دشمنان.
أَ تَصْبِرُونَ: آيا صبر مى‌کنيد بر ابتلا يا جزع مى‌نمائيد. خلاصه سخن آنکه:
دنيا را ابتلا و آزمايش است و به اختلاف احوال بندگان امتحان شوند تا اهل صبر و شکران از اهل جزع و کفران ممتاز شوند. مقاتل نقل نموده که کفار قريش مانند ابو جهل و وليد و نضر بن حرث هرگاه بلال و عمار و صهيب و ساير فقراء صحابه را مى‌ديدند مى‌گفتند: آيا اسلام آوريم يا همچو ايشان شويم، حق تعالى آيه شريفه نازل فرمود که ما شريف را به وضيع، و وضيع را به شريف بيازمائيم. «1» اولى آنکه آيه عام است نسبت به طبقات مردم در هر عصرى.
وَ کانَ رَبُّکَ بَصِيراً: و هست پروردگار تو بينا به صبر کنندگان و جزع نمايندگان، يا بينا است به حکمت و مصلحت آنکه بعضى را به غنى و بعضى را به فقر ابتلا نمايد.
در منهج- ابو درداء از حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله روايت نموده که فرمود: واى عالم را از دست جاهل، و جاهل را از دست عالم، و مالک را از مملوک، و مملوک را از مالک، و قوى را از ضعيف، و ضعيف را از قوى، و سلطان را از رعيت، و رعيت را از سلطان، که اينها همه بعضى فتنه بعضى هستند، بعد از آن فرمود و هو قول اللّه تعالى «وَ جَعَلْنا بَعْضَکُمْ لِبَعْضٍ فِتْنَةً ...».
نزد بعضى معنى آنکه قرار داديم تو را فتنه و آزمايش بندگان، زيرا اگر تو صاحب گنجها و بساتين پر ميوه مى‌بودى، ميل ايشان به تو و فرمانبردارى آنها تو را به جهت دنيا مى‌بود، پس تو را فقير مبعوث ساختيم تا فرمانبردارى آن کس که تو را اطاعت کند خالص و براى خدا باشد. «2» تتمه: در تفسير برهان به سندهاى خود روايت نموده از حضرت کاظم از پدر بزرگوارش از حضرت باقر عليهم السّلام فرمود: جمع نمود حضرت رسول خدا
«1». تفسير منهج الصادقين، ج 6، ص 363، چاپ کتابفروشى اسلاميّه، به نقل از مقاتل.
«2». تفسير منهج الصادقين، ج 6، ص 363 و 364، چاپ کتابفروشى اسلاميّه.
جلد 9 - صفحه 320
صلى اللّه عليه و آله على بن ابى طالب و فاطمه و حسن و حسين صلوات اللّه عليهم اجمعين را، پس در را بستند، و فرمودند: اى اهل من و اهل خدا، بدرستى که خداى عزّ و جلّ مى‌فرستد بر شما سلام، و اين است جبرئيل با شما در خانه، و مى‌گويد: خداى عزّ و جلّ مى‌فرمايد بتحقيق قرار دادم دشمن شما را براى شما آزمايش، پس چه مى‌گوئيد؟ گفتند: صبر مى‌کنيم اى رسول خدا به امر الهى و آنچه نازل شود از قضاى او تا محضر قرب او را وارد شويم و ثواب جزيل را دريابيم و بتحقيق شنيديم که وعده فرمود صبرکنندگان را خير بتمامه. پس حضرت رسول صلّى اللّه عليه و آله گريه نمودند به مرتبه‌اى که شنيدند صداى او را بيرون از خانه، پس اين آيه نازل شد: «وَ جَعَلْنا بَعْضَکُمْ لِبَعْضٍ فِتْنَةً أَ تَصْبِرُونَ ...». «1»