اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ قال‌َ الَّذِين‌َ کَفَرُوا لَو لا نُزِّل‌َ عَلَيه‌ِ القُرآن‌ُ جُملَةً واحِدَةً کَذلِک‌َ لِنُثَبِّت‌َ بِه‌ِ فُؤادَک‌َ وَ رَتَّلناه‌ُ تَرتِيلاً (32)
عذر ديگري که کفار اعتذار جستند اينست که گفتند چرا قرآن جملة واحده نازل نشده اينکه نحو خداوند نجوما و متفرقا نازل فرمودي.
براي اطمينان و ثبات قلب تو و ما ترتيلا نازل کرديم آيه آيه سوره سوره چه نحوه ترتيلي.
(وَ قال‌َ الَّذِين‌َ کَفَرُوا) ظاهرا مراد اهل کتاب باشند از يهود و نصاري به قرينه جمله.
(لَو لا نُزِّل‌َ عَلَيه‌ِ القُرآن‌ُ جُملَةً واحِدَةً) چنانچه تمام کتب آسماني بر انبياء سلف جملة واحدة نازل شده مثل صحف آدم، شيث. ابراهيم و تورات
جلد 13 - صفحه 612
موسي و زبور داود و انجيل عيسي عليهم السلام.
جواب آنها اولا قرآن مراتب نزول داشته چنانچه در مجلد اول در باب مقدمات مفصلا تذکر داديم مرتبه اول بر نور مقدس نبوي در عالم انوار که اولين مخلوق الهي بود که فرمود:
(اول ما خلق اللّه نوري)
و در همان عالم
(علّمه علم ما کان و ما يکون الي انقضاء خلقه)
سپس در لوح محفوظ چنانچه ميفرمايد:
(إِنَّه‌ُ لَقُرآن‌ٌ کَرِيم‌ٌ فِي کِتاب‌ٍ مَکنُون‌ٍ لا يَمَسُّه‌ُ إِلَّا المُطَهَّرُون‌َ) واقعه آيه 76 و ميفرمايد:
(بَل هُوَ قُرآن‌ٌ مَجِيدٌ فِي لَوح‌ٍ مَحفُوظٍ) بروج آيه 21.
سپس در شب قدر در آسمان اول که ميفرمايد (إِنّا أَنزَلناه‌ُ فِي لَيلَةِ القَدرِ) قدر آيه 1 بعد بر جبرئيل امين که روح الامين است بر قلب مطهر رسول چنانچه ميفرمايد:
(نَزَل‌َ بِه‌ِ الرُّوح‌ُ الأَمِين‌ُ عَلي قَلبِک‌َ) شعراء آيه 193 و ميفرمايد.
(قُل مَن کان‌َ عَدُوًّا لِجِبرِيل‌َ فَإِنَّه‌ُ نَزَّلَه‌ُ عَلي قَلبِک‌َ بِإِذن‌ِ اللّه‌ِ) بقره آيه 91.
(و ثانيا قرآن ناسخ داشته و منسوخ، سؤال و جواب. حکايت قضايايي که تدريجا واقع شده و احکامي که تدريجا ابلاغ شده البته بايد تدريجا نازل شود.
و ثالثا صحف و کتب انبياء سلف مکتوبا در الواح نازل شده و قرآن مقروءا نازل شده.
(کَذلِک‌َ) يعني اينکه نحوه ما قرآن را نجوما و تدريجا نازل فرموديم و علت اينکه نحو نزول براي اينست که.
(لِنُثَبِّت‌َ بِه‌ِ فُؤادَک‌َ) نظر به اينکه قبل از بعثت و قبل از نزول قرآن دوره جاهليت بود که سرتاسر دنيا را کفر و جاهليت گرفته بود و بکلي از حق و حقيقت دور افتاده بودند اگر يک مرتبه تمام قرآن و تمام دستورات دين از امور
جلد 13 - صفحه 613
اعتقاديه بالاخص مسئله ولايت و اخلاقيه و فرائض الهيه و محرمات شرعيه براي آنها بيان مي‌شد احدي زير بار نمي‌رفت و قلب مبارک پيغمبر که مبعوث بر کافه جن و انس بود رنجش پيدا ميکرد و نتيجه مقصوده او گرفته نمي‌شد چنانچه امروز اگر يک کافر دور افتاده از اسلام را خواستيد به اسلام بياوريد يک مرتبه تمام احکام و عقايد و اخلاق اسلامي را باو بياموزيد يقينا قبول نمي‌کند بايد بتدريج او را آشنا کرد.
(وَ رَتَّلناه‌ُ تَرتِيلًا) متفرقا يکي يکي بايد نازل شود و بيان شود و تدريجا هدايت شوند.