تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
الَّذِينَ يُحْشَرُونَ عَلى وُجُوهِهِمْ إِلى جَهَنَّمَ أُوْلئِکَ شَرٌّ مَکاناً وَ أَضَلُّ سَبِيلاً (34)
بعد از آن شآمت عاقبت آنها را اخبار فرمايد:
الَّذِينَ يُحْشَرُونَ عَلى وُجُوهِهِمْ: مشرکان آنانند که حشر کرده شوند بر رويهاى خود، يعنى روى به زمين نهاده و پاها به هوا مى‌روند، إِلى جَهَنَّمَ:
بسوى جهنم، يا روى ايشان را به زمين کشند تا به جهنم در آيند. حاصل آنکه مشرکان محشور شوند در حالتى که منکوس باشند و به زمين کشند تا بجهنم.
در منهج- روايت شده که: روز قيامت مردم بر سه صنف محشور شوند:
صنفى بر چهار پا، و صنفى بر قدمها، و صنفى بر صورتها. «1» در صحيح بخارى- انس بن مالک روايت کرده که مردى از حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله سؤال نمود چگونه کافر را بر وى محشور سازند؟ فرمود:
آن ذاتى که کافر را بر هر دو پا راه مى‌برد، قادر است بر آنکه او را بر روى محشور سازد. «2» أُوْلئِکَ شَرٌّ مَکاناً: آنان را که به اين هيبت به جهنم برند، آن گروه بدترند از حيث مکان، يعنى مکان ايشان بدتر است از فقراى مؤمنين که در دنيا داشته‌اند و ايشان طعنه مى‌زدند که: «اى الفريقين خير مقاما و احسن نديا».
وَ أَضَلُّ سَبِيلًا: و گمراه‌ترند از حيث راه، زيرا راه آنها کشاننده است به آتش جهنم.
«1». تفسير منهج الصادقين، ج 6، ص 374، چاپ کتابفروشى اسلاميّه.
«2». صحيح بخارى، الجزء السادس، کتاب التفسير، سورة الفرقان، ص 137، روايت 12.
جلد 9 - صفحه 336