تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ مَنْ تابَ وَ عَمِلَ صالِحاً فَإِنَّهُ يَتُوبُ إِلَى اللَّهِ مَتاباً (71) وَ الَّذِينَ لا يَشْهَدُونَ الزُّورَ وَ إِذا مَرُّوا بِاللَّغْوِ مَرُّوا کِراماً (72) وَ الَّذِينَ إِذا ذُکِّرُوا بِآياتِ رَبِّهِمْ لَمْ يَخِرُّوا عَلَيْها صُمًّا وَ عُمْياناً (73) وَ الَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنا هَبْ لَنا مِنْ أَزْواجِنا وَ ذُرِّيَّاتِنا قُرَّةَ أَعْيُنٍ وَ اجْعَلْنا لِلْمُتَّقِينَ إِماماً (74) أُوْلئِکَ يُجْزَوْنَ الْغُرْفَةَ بِما صَبَرُوا وَ يُلَقَّوْنَ فِيها تَحِيَّةً وَ سَلاماً (75)
خالِدِينَ فِيها حَسُنَتْ مُسْتَقَرًّا وَ مُقاماً (76) قُلْ ما يَعْبَؤُا بِکُمْ رَبِّي لَوْ لا دُعاؤُکُمْ فَقَدْ کَذَّبْتُمْ فَسَوْفَ يَکُونُ لِزاماً (77)
ترجمه
و آنکه توبه نمود و کردکار شايسته‌ئى پس بدرستيکه او بازگشت مينمايد بسوى خدا بازگشتنى
و آنانکه حاضر نميشوند در امر باطل و چون بگذرند بر امر بيهوده، بگذرند با آنکه باشند بزرگواران
و آنانکه چون متذکّر شوند بآيتهاى پروردگارشان وارد و مقيم نشوند بر آنها در حالى که باشند کران و کوران
و آنانکه ميگويند پروردگار ما ببخش بما از جفتهامان و فرزندانمان روشنى ديده‌ها و قرار ده ما را براى پرهيزکاران پيشوا
آنگروه جزا داده شوند در بهشت رفيع‌ترين مقام را بسبب آنچه صبر کردند و رسانده ميشوند در آن بشارت و سلام را
جاودانيان در آن، چه خوب قرارگاه و جايگاهى است
بگو چه
جلد 4 صفحه 93
اعتنائى دارد بشما پروردگار من اگر نباشد دعاى شما پس بتحقيق تکذيب کرديد پس بعد از اين خواهد شد لازم.
تفسير
خداوند متعال در تعقيب احوال توبه کنندگان سابق فرموده که کسيکه توبه کند از معاصى سابقه خود و عمل شايسته بجا آورد پس او رجوع و بازگشت مينمايد بسوى رحمت خدا رجوع و بازگشتى خوب و نيکو مثل اينکه اصلا گناهى نکرده بلکه ثواب هم برده در صورتى که به نيّت خلوص و تقرّب بخدا از روى صدق و صفا توبه کرده باشد چون گفته‌اند توبه از معصيت غير از توبه بسوى خدا است و خداوند او را ثابت و مستقرّ بر عزم خود ميدارد و موفق باطاعت و عبادت ميفرمايد و اين اختصاص بگناه‌کاران سابق ندارد بلکه شامل است هر گناه و گناهکارى را و آنانکه حاضر نميشوند در مجالس غنا و طرب و لهو و لعب چنانچه در کافى از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که آن غنا است و در مجمع از صادقين عليهما السلام نقل نموده مثل آنرا و قمى ره نقل نموده که غنا مجالس لهو است و چون مرور و عبور نمايند و اتّفاقا بمعصيت يا امر قبيح و بيهوده‌ئى بر خورند بکمال متانت و بزرگوارى از آن صرف نظر و چشم‌پوشى کنند و داخل و واقف و خائض در آن نشوند مثلا اگر به بينند در جائى ساز و نوازى است وارد نشوند يا درويشى معرکه گرفته نايستند يا جمعى مشغول بيهوده گوئى و ياوه سرائيند با آنها شرکت ننمايند و بآقا منشى و بزرگى رفتار نمايند و از آن بگذرند و وقتى بخواهند لفظ قبيحى ذکر نمايند مانند نام مخصوص عورت بکنايه از آن تعبير نمايند و باين معانى اخبارى از ائمه اطهار رسيده و شواهدى از لغت موجود است و آنانکه وقتى تذکّر داده شوند بآيات قرآنيّه و تلاوت کنند آنرا براى آنها وارد و متوجه و مقيم نشوند بر آنها بغير گوش شنوا و چشم بينا مانند کران و کوران بلکه توجه نمايند و وارد شوند و اقامت کنند در وادى معرفت بآن با گوش شنوا و چشم بينا و از امام صادق عليه السّلام نقل شده که يعنى با بصير تند و شکّاک نيستند و آنانکه آرزو و دعاشان اين است که ميگويند پروردگارا زنان و فرزندانى بما عنايت فرما که بواسطه علم و تقوى موجب سرور قلب و روشنى چشمهاى ما باشند تا در دنيا با ما مساعد و قرين و در بهشت با ما مأنوس و همنشين گردند و قرار ده ما را
جلد 4 صفحه 94
براى پرهيزکاران پيشوا که بما اقتدا نمايند در اطاعت و عبادت و ما سر آمد همه باشيم در علم و تقوى و همّتشان بقدرى بلند است در معنويّات و روحيّات که سعى ميکنند خودشان را بچنين مقامى برسانند و از روايات متعدده باب استفاده ميشود که اين مقام مخصوص بائمه اطهار است و در مناقب از سعيد بن جبير نقل نموده که قسم ياد نمود اين آيه مخصوص بامير المؤمنين عليه السّلام است چون بيشتر دعاى آنحضرت اين بود و مقصودش از ازواج فاطمه عليها السلام و از ذريّات حسنين عليهما السلام بودند و فرمود قسم بخدا هيچ وقت از پروردگارم فرزند زيباى رعنا نخواستم ولى از خدا فرزندان خدا پرست خدا ترس خواستم که هر وقت به بينم مشغول عبادتند قلبم شاد و چشمم روشن گردد و فرمود قرار ده ما را براى پرهيزکاران پيشوا که ما به پيشينيان خودمان از پرهيزکاران اقتدا کنيم و بما اقتدا کنند پرهيزکارانى که ميآيند بعد از ما و در مجمع از اهل بيت عليهم السلام نقل نموده که و اجعل لنا من المتّقين اماما قرائت فرموده‌اند و در بعضى از روايات اين معنى تأييد شده و در مقام ردّ قرائت مشهور فرموده‌اند سؤال بزرگى از خدا نمودند که آنها را امام اهل تقوى قرار دهد و پس از سؤال از حقيقت امر تصريح بنزول قرائت متقوله فرموده‌اند و ذريّتنا نيز قرائت شده است و مؤيّد آن روايتى است که از ابو سعيد خدرى در برهان نقل شده که بعد از نزول اين آيه پيغمبر بجبرئيل فرمود کيست ازواجنا عرض کرد خديجه فرمود ذريّتنا عرض کرد فاطمه فرمود قرّة اعين عرض کرد الحسن و الحسين فرمود و اجعلنا للمتّقين اماما عرض کرد امير المؤمنين صلوات اللّه عليهم اجمعين و آن جماعت که صبر نمودند بر ترک معاصى و تحصيل علم و عمل و طلب مقامات عاليه جزا داده ميشوند در آخرت بنزول در اعلى منازل بهشت براى صبرشان در دنيا و ملائکه بآنها تبريک ورود ميگويند و ابلاغ سلام الهى را مينمايند و بشارت ميدهند بزندگى هميشگى و سلامتى دائمى يا خودشان بيکديگر تحيّت و تبريک ميگويند و دعا و سلام مينمايند و هميشه آنجا هستند نه ميميرند و نه از آنجا بيرون ميروند و خوب مقرّو مکانى است براى تمکّن و اقامت غرفه و قصر بلند بهشتى که گفته‌اند از طلا و نقره و لؤلؤ و مرجان است و اخيرا به پيغمبر اکرم دستور فرموده که بمردم بفرمايد خدا بشما چه اعتنائى
جلد 4 صفحه 95
دارد يا چه ميکند نسبت بشما اگر شما دعا و عبادت نکنيد يا حکمت در دعوت او شما را بدين اسلام نباشد و بايد بدانيد که توجه و عنايت او براى دعا و عبادت شما است و ثواب و عقاب او در اثر قبول و عدم قبول شما است دعوت او را که نافع و مضرّ بحال خودتان است نه خدا ولى شما تکذيب نموديد پيغمبر را و قبول نکرديد دعوت حق را پس جزاء و وبال آن لازم و دامنگير شما خواهد شد در مجمع از امام باقر عليه السّلام نقل نموده که پرسيدند زياد قرآن خواندن افضل است يا زياد دعا کردن فرمود زياد دعا کردن و اين آيه را تلاوت فرمود و در ثواب الأعمال و مجمع از امام کاظم عليه السّلام نقل نموده که کسيکه سوره فرقان را در هر شب بخواند خداوند او را عذاب نکند هرگز و حساب نکشد از او و باشد منزل او در فردوس اعلى خداوند توفيق عنايت فرمايد انشاء اللّه تعالى.
جلد 4 صفحه 96