تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ الَّذِينَ لا يَشْهَدُونَ الزُّورَ وَ إِذا مَرُّوا بِاللَّغْوِ مَرُّوا کِراماً (72)
«1». تفسير منهج الصادقين، ج 6، ص 422 و 423 چاپ کتابفروشى اسلاميّه.
«2». اصول کافى، ج 2، کتاب الايمان و الکفر، ص 435، ح 8. چاپ سوّم سال 1388 دار الکتب الاسلاميّه.
جلد 9 - صفحه 379
صفت نهم:
وَ الَّذِينَ لا يَشْهَدُونَ الزُّورَ: و آنانکه حاضر نشوند به مجالس اهل باطله و دروغ، يا گواهى ندهند به امر باطل و ناروا، يعنى اقامه شهادت دروغ نکنند، و يا به مجلس شرک و معاصى حاضر نگردند.
در کافى شريف چند روايت از حضرت باقر و صادق عليهما السّلام وارد شده که مراد از «زور» در آيه شريفه «غنا» باشد، يعنى آنانکه حاضر نمى‌شوند مجلس غنا را، زيرا حضور در مجالس حرام، شرکت و رضاى به حرام است.
عياشى- شخصى خدمت حضرت صادق عليه السّلام عرض کرد: پدر و مادرم فداى شما: انّى ادخل کنيفا لى و لى جيران و عندهم جوار يتغنين و يضربن بالعود فربّما اطلت الجلوس استماعا منّى لهنّ قال لا تفعل فقال الرّجل و اللّه ما هو شى‌ء اتيه برجلى انّما هو سماع اسمعه باذنى فقال له انت اما سمعت اللّه «انّ السّمع و البصر و الفؤاد کلّ اولئک عنه مسئولا» قال بلى و اللّه فکانى لم اسمع هذه الاية قطّ من کتاب اللّه من عجمى و لا من عربى انّى لا اعود انشاء اللّه و انّى استغفر اللّه فقال له: قم فاغتسل و صلّ ما بدا لک فانّک کنت مقيما على امر عظيم ما کان اسوء حالک لو متّ على ذلک احمد اللّه و سله التّوبة من کلّ ما يکره انّه لا تکره الّا القبيح و القبيح دعه لاهله فانّ لکلّ اهلا:
من داخل مى‌شوم کنيفى را که براى من باشد، همسايه‌اى دارم که زنان مغنيه مى‌خوانند و عود مى‌زنند، چه بسا طول دهم نشستن را در حالى که مى‌شنوم آنها را. حضرت فرمود: نکن. مرد گفت: قسم به خدا نيست چيزى که من روم به پاى خود، شنيدنى است که شنوم آن را به گوش خود؛ پس حضرت فرمود: آيا نشنيدى فرمايش خدا را بدرستى که گوش و چشم و قلب تمام آنها را از او سؤال گرديده شوند؟! مرد گفت: بلى، قسم به خدا گويا نشنيدم اين آيه را هرگز از کتاب خدا از عجمى و نه از عربى، من عود نکنم ان شاء اللّه، و من استغفار مى‌کنم خدا را. پس حضرت فرمود: برخيز غسل کن و نماز کن آنچه را که ظاهر شد براى تو، بدرستى که تو مقيم بودى بر امر عظيمى، نباشد بدتر از حال تو اگر بميرى بر آن؛ حمد خداى کن و سؤال کن توبه را از هر چه رضاى او
جلد 9 - صفحه 380
نيست، بدرستى که کراهت ندارد خدا مگر قبيح را و واگذار قبيح را براى اهلش، زيرا هر کدام را اهلى است. «1» صفت دهم:
وَ إِذا مَرُّوا بِاللَّغْوِ: و چون بگذرند به چيزى که ناپسند است عقلا و جايز نيست شرعا. مَرُّوا کِراماً: بگذرند در حالتى که کريمان و بزرگواران باشند، يعنى مکرم نفس خود باشند و دور دارند آن را از اينکه بايستند بر آن و خوض نمايند در آن. و از جمله مرور بر وجه کرام، چشم پوشى از فواحش و صرف نظر از گناه، و کنايه گفتن آنچه را که رکيک باشد ذکر آن و غيره. نزد بعضى مراد آنکه اگر دشنام بشنوند، از آن اعراض نمايند، و هر که يارى جويد از ايشان در امر حقى، اعانت به آنها نمايد.
در کافى- از حضرت صادق عليه السّلام: قال لبعض اصحابه اين نزّلتم قالوا على فلان صاحب القنيان فقال کونوا کراما ثمّ قال ا ما سمعتم قول اللّه عزّ و جلّ فى کتابه وَ إِذا مَرُّوا بِاللَّغْوِ مَرُّوا کِراماً.
فرمود به بعض اصحاب خود: کجا وارد شديد؟ عرض کردند: بر فلان، صاحب کنيزهاى مغنيه؛ پس حضرت فرمود: بزرگوار باشيد و مکرم داريد نفس خود را، آيا نشنيديد فرمايش خدا را در کتابش؟! (و اذا مرّوا باللّغو مرّوا کراما). «2» و فى العيون- عن محمّد بن ابى عباد و کان مشتهرا بالسّماع و بشرب النّبيذ و قال سئلت الرّضا عليه السّلام عن السّماع فقال لاهل الحجاز رأى فيه و هو فى حيز الباطل و اللّهو اما سمعت اللّه عزّ و جلّ يقول و اذا مرّوا باللّغو مرّوا کراما.
در عيون- از محمد بن ابى عباد، و مشهور بود به شنيدن آوازه و شرب نبيذ؛ گويد: سؤال نمودم حضرت رضا عليه السّلام را از شنيدن غنا، حضرت فرمود:
براى اهل حجاز رائى در آنست و آن در حيز باطل و لهو است، آيا نشنيدى
«1». تفسير عياشى ج 2 ص 292.
«2». تفسير الصافى، ج 4، ص 26، چاپ سعيد مشهد، به نقل از کافى.
جلد 9 - صفحه 381
خداوند عزّ و جلّ فرمايد «و اذا مرّوا باللّغو مرّوا کراما». «1» نزد بعضى مراد به «لغو» معاصى است، يعنى بندگان خاصه خدا چون به اهل معاصى بگذرند، زود قدم بردارند و بروند و نفس خود را بزرگ دارند از آنکه توقف نمايند و فعل حرام را ببينند و با فساق آنى بوده باشند، چه بودن ابرار با فجار، رضا و امضاى معصيت باشد؛ بنابراين بندگان رحمان، خود را از محافل شيطان منزه و مبرى دارند.