تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ الَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنا هَبْ لَنا مِنْ أَزْواجِنا وَ ذُرِّيَّاتِنا قُرَّةَ أَعْيُنٍ وَ اجْعَلْنا لِلْمُتَّقِينَ إِماماً (74)
صفت دوازدهم:
وَ الَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنا: و آنانکه از روى نياز مى‌گويند: اى پروردگار ما، هَبْ لَنا مِنْ أَزْواجِنا وَ ذُرِّيَّاتِنا قُرَّةَ أَعْيُنٍ: ببخش ما را از زنان ما و فرزندان ما کسى را که روشنى ديده‌ها بود، يعنى ما از ايشان خوشدل و شادمان باشيم.
مراد زنان و اولادان صالح هستند، زيرا چون مؤمن، اهل و ولد خود را صالح و متقى بيند، دل او شاد و چشم او روشن گردد. و مراد طلب بخشش ايشان از خدا، ازواج و ذرّيّات موصوفه را طلب توفيق ايشان است از حضرت سبحان براى طاعت و حيازت ازواج و اولاد خود، و مقرر است که مشارکت اهل مؤمن با او در طاعت، موجب مسرت قلب و روشنى چشم اوست به جهت مساعدت ايشان در دين و توقع لحوق ايشان به او در بهشت. محمّد بن کعب گويد: هيچ چيز روشنى چشم مؤمن را زياد نکند که بيند زن و اولاد خود را مطيع و فرمانبردار حق سبحانه. «1» ابن عباس گفته: مراد ولد باشد وقتى که بيند او را که فقه بنويسد. «2» وَ اجْعَلْنا لِلْمُتَّقِينَ إِماماً: و قرار ده ما را براى پرهيزکاران پيشوا، يعنى ما را چندان توفيق عطا فرما در پرهيزکارى که شايسته امامت متقيان باشيم که اهل تقوى به ما اقتدا کنند در امر دين به افاضه علم و توفيق عمل. حاصل آنکه ايشان در دعا درخواست کنند که تقوى و صلاح و علم و عمل ما را به مرتبه‌اى رسان که همه مردمان به ما اقتدا نمايند. 2- با ما لطفى فرما که چون ذکر متقيان شود، ما را پيش از همه ذکر کنند. 3- توفيق عطا فرما ما را که اقتدا کنيم به
«1». تفسير منهج الصادقين، ج 6، ص 425. چاپ کتابفروشى اسلاميّه.
«2». همان مدرک.
جلد 9 - صفحه 383
کسانى که پيش از ما بوده‌اند از صلحا و اتقيا، تا اقتدا به ما کنند آنانکه بعد از ما باشند.
نکته: بنابراين معنى جايز است که «لام» به حسب لفظ در متقين باشد و به حسب معنى در ضمير منصوب «اجعلنا» و تقدير اينکه «و اجعل لنا من المتّقين اماما» و مصدق اينست آنچه در منهج از ابو بصير روايت شده که خدمت حضرت صادق عليه السّلام عرض کردم از اين آيه (وَ اجْعَلْنا لِلْمُتَّقِينَ إِماماً) آن حضرت فرمود که: آيه را بر ظاهر خود حمل کرده و طلب کارى بزرگ کرده‌اى، بدان که آيه در معنى آنست که «اجعل لنا من المتّقين اماما» يعنى قرار ده براى ما از متقيان امامى و پيشوائى تا به او اقتدا کنيم. «1» تتمه: در مناقب- سعيد بن جبير گويد: قسم به خدا اين آيه خاصه حضرت امير المؤمنين عليه السّلام است که بيشتر دعاى آن جناب آن بوده که ببخش ما را از زنان ما، يعنى فاطمه سلام اللّه عليها و ذريات ما که حسن و حسين عليهما السّلام مى‌باشند روشنى چشم؛ و فرمود امير المؤمنين عليه السّلام:
به حق خدا سؤال نکردم از پروردگار اولاد خوشرو و خوش قامت را، بلکه سؤال نمودم اولاد مطيع و خائف از خدا را که هر وقت به آن اولاد فرمانبردار خدا نظر نمايم، چشم من روشن شود. «2» على بن ابراهيم قمى- از حضرت صادق عليه السّلام فرمود: مائيم آن اهل البيت، «ازواجنا» خديجه، «ذرياتنا» فاطمه، «قرة اعين» حسن و حسين و «اجْعَلْنا لِلْمُتَّقِينَ إِماماً» حضرت على بن ابى طالب عليه السّلام است. «3»