تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
قُلْ ما يَعْبَؤُا بِکُمْ رَبِّي لَوْ لا دُعاؤُکُمْ فَقَدْ کَذَّبْتُمْ فَسَوْفَ يَکُونُ لِزاماً (77)
قُلْ ما يَعْبَؤُا بِکُمْ رَبِّي): بگو اى پيغمبر مر بندگان را چه قدر و منزلتى باشد مر شما را نزد پروردگار من؛ يا چه وزن نهد و چه باک داشته باشد و در چه حساب باشيد؛ يا چه کند به شما و چه مهيا و معد گرداند براى شما، لَوْ لا دُعاؤُکُمْ:
1- اگر نبود خواندن و پرستيدن شما مر ذات يگانه او را، يعنى آنچه شما را نزد درگاه الهى جاه و شأن و مرتبه داده، دعاى شما و عبادت او است، زيرا شرف انسان و کرامت او به معرفت و طاعت است و الا با ساير حيوانات برابر است. «1» 2- آنکه چه کند خداى به عذاب شما اگر نبود خواندن شما خدايان ديگر را، يعنى اگر با ذات او شريک نمى‌گرفتيد، خدا شما را عذاب نمى‌کرد. «2» 3- شما را نزد خداى منزلت به دعا است، اگر دعاى شما نمى‌بود خدا باک نمى‌داشت از آنکه شما را هلاک کند. «3»
«1». تفسير منهج الصادقين، ج 6، ص 427. چاپ کتابفروشى اسلاميّه.
«2». تفسير منهج الصادقين، ج 6، ص 427، چاپ کتابفروشى اسلاميّه.
«3». همان مدرک.
جلد 9 - صفحه 386
4- معنى آنکه حق تعالى فرمايد من شما را نه براى آن آفريده‌ام که مرا به شما حاجتى باشد، و لکن براى آن شما را ايجاد فرمودم تا از من بخواهيد و مرا در احتياجات خود بخوانيد تا شما را بيامرزم و حاجت شما روا نمايم. «1» 5- ابن عباس در تفسير اين آيه گفته: خداى هيچ باک ندارد به شما اگر نه دعوت کردن او بودى شما را به دين اسلام و قبول کردن شما. «2» 6- اگر دعاى شما نمى‌بود و تضرع و خضوع شما او را در وقت خوف ضرر و رسيدن بلا و مصيبت، حق تعالى کشف آن نمى‌کرد از شما، بلکه شما را به آن مبتلا مى‌ساخت. «3» تنبيه: آيه شريفه آگاهى است به فضيلت دعا و تنبيه بر آنکه قدر و منزلت بندگان در درگاه سبحانى به دعا مى‌باشد، و احاديث بسيار در تأکيد آن وارد است:
1- عياشى- به اسناد خود روايت نموده از يزيد بن معويه که از حضرت باقر عليه السّلام پرسيدم که قرائت افضل است يا بسيارى دعا؟ فرمود: کثرت دعا افضل است، بعد اين آيه تلاوت فرمود. «4» 2- در ثواب الاعمال- فرمود حضرت پيغمبر: الا ادلکم على سلاح تنجيکم من عدوکم و تدر أرزاقکم قالوا نعم قال تدعون بالليل و النهار فان سلاح المؤمن الدعاء:
آيا دلالت کنم شما را بر سلاحى که نجات دهد شما را از دشمن و بسيار گرداند روزى شما را؟ عرض کردند: بلى، فرمود: دعا کنيد در شب و روز به جهت آنکه سلاح مؤمن دعاست. «5» 3- فرمود: عاجز نشويد از دعا به جهت آنکه هلاک نشد هيچکس با دعا، و هر آينه سؤال کند هر يک از شما پروردگار خود را، حتى سؤال کند از او بند
«1». همان مدرک.
«2». همان مدرک.
«3». همان مدرک.
«4». همان مدرک.
«5». ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، ص 45 ثواب الدعاء بالليل و النهار، ح 1، چاپ: مکتبة الصّدوق.
جلد 9 - صفحه 387
نعل خود را هرگاه پاره شود، و سؤال کنيد خدا را از فضل او به جهت اينکه دوست دارد اينکه سؤال کرده شود.
تذکره: گرچه دعا شرايط دارد تا اجابت شود، و لکن بر فرض جامع شرايط جنبه اظهار ذلت و بندگى و خاکسارى به درگاه کبريائى آن باقى، و البته نتيجه خواهد داشت.
فَقَدْ کَذَّبْتُمْ: پس بدرستى که شما اهل کفر تکذيب کرديد به آنچه من براى شما آن را اختيار کردم از دين اسلام که متضمن يگانگى ذات من و موجب رستگارى دنيا و آخرت است، و به رسول من مخالفت نموديد در دعوت اسلام و قول او را قبول ننموديد. فَسَوْفَ يَکُونُ لِزاماً: پس زود باشد که جزاى تکذيب شما ملازم شما باشد و لا محاله به همه شما رسد. يا اين تکذيب لازم شما باشد تا آنکه شما را به جهنم رساند.
نکته: قوله «فسوف يکون لزاما» اضمار اسم کان و تصريح نشدن به آن بعد از توعد به آن جهت تهويل است، و تنبيه بر آنکه جزاى تکذيب يا اثرى که بر آن مترتب شود چيزى است که هيچ وصفى به کنه آن نرسد. «1» نزد بعضى مراد «لزام» قتل روز «بدر» است، زيرا آن لازم کفار بود تا آنکه همه کشته شدند.
تتمه: توجه خطاب به جميع بندگان است خواه مؤمن عابد يا مکذب معاند و عاصى جاحد، پس همه مخاطب شده‌اند به آن چيزى که در جنس ايشان است از عبادت و تکذيب. «2» تمام شد تفسير سوره مبارکه فرقان 25 ع 1 1362 هجرى
«1». تفسير منهج الصادقين، ج 6، ص 428. چاپ کتابفروشى اسلاميّه.
«2». همان مدرک.
جلد 9 - صفحه 388
ج9، ص389
سوره بيست و ششم* « (شعراء)»*
اين سوره مبارکه مکى است غير از آيات «وَ الشُّعَراءُ يَتَّبِعُهُمُ الْغاوُونَ» که در مدينه طيبه نازل شده. «1» عدد آيات: دويست و بيست و هفت آيه نزد کوفى و شامى و مدنى، و دويست و بيست و شش نزد باقى؛ و اختلاف در چهار آيت است: «طسم» کوفى «فلسوف يعلمون» غير کوفى «ما کنتم تعبدون» غير بصرى «ما تنزلت به الشيطان» عراقى و شامى و مدنى. «2» عدد کلمات: هزار و دويست و نود و هفت.
عدد حروف: پنج هزار و پانصد و چهل و دو. «3» ثواب تلاوت: ثواب الاعمال- ابن بابويه از ابى بصير از حضرت صادق عليه السّلام روايت نمود: قال من قرء سورة الطّواسين الثّلث فى ليلة الجمعة کان من اولياء اللّه و فى جواره و کنّفه و لم يصبه فى الدّنيا بؤس ابدا و أعطى فى الاخرة من الجنّة حتّى يرضى و فوق رضاه و زوّجه اللّه مائة زوجة من الحور العين.
«1». تفسير مجمع البيان، ج 4، ص 182، چاپ کتابخانه آية اللّه العظمى المرعشى النّجفى.
«2». همان مدرک.
«3». تفسير ابو الفتوح رازى، ج 8، ص 320، کتابفروشى اسلاميّه.
جلد 9 - صفحه 390
هرکه قرائت کند طواسين سه گانه را در شب جمعه، از اولياى خدا باشد، و در جوار و کنف او در دنيا هرگز به او سختى نرسد، و در آخرت چندان نعم جليله به او دهند که فوق رضاى او باشد، و تزويج فرمايد خدا او را به صد حورى. «1» تذکره: در مجلدات قبل مذکور شد که ثواب خاصه سور و آيات قرآنى، مشروط است به عمل نمودن به مضامين آن، زيرا به قرائت فقط بدون توجه به معانى آن و عمل به فرمايشات آن، اين گونه ثواب و آثار داشتن باعث اغراء به جهل است، و آن از حکيم على الاطلاق محال خواهد بود، و لکن با وجود بر اين، ترتب مطلق ثواب بر چنين تلاوتى بعيد نيست.
تنبيه: ابن عباس از حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله روايت نموده که فرمود:
حق تعالى مرا هفت سوره طويل مرحمت نموده بجاى تورات که آن سوره بقره، آل عمران، نساء، مائده، انعام، اعراف، انفال و طه. طواسين بجاى زبور، فواتح سور و خواتيم سوره بقره از تحت عرش به من فرستاده، حواميم را نيز به من عطا فرموده که هيچ پيغمبرى را نداده، و سوره مفصل را زياده بر آن ارزانى فرموده. «2» بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ