اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
إِلاَّ الَّذِين‌َ تابُوا مِن بَعدِ ذلِک‌َ وَ أَصلَحُوا فَإِن‌َّ اللّه‌َ غَفُورٌ رَحِيم‌ٌ «5»
مگر کساني که توبه کردند بعد از اينکه نسبت زنا و صالح شدند پس خداوند آمرزنده مهربان است. کلام در اينکه آيه در دو مقام واقع ميشود. يکي در توبه قاذف که چه
جلد 13 - صفحه 493
نحوه باشد.
ديگر پس از توبه آيا شهادتش در امور قبول ميشود همين نحوي که فسق او برطرف ميشود باصطلاح استثناء بهر دو جمله ميخورد يا به جمله اخيره اما توبه گفتند بعضي باين است که تکذيب اينکه نسبتي که داده کند علي رؤس الاشهاد و رفع اينکه تهمت را بکند لکن اينکه معني ندارد زيرا اگر واقعا بينه و بين اللّه صادق بوده و لو معصيت کرده و بدون چهار شاهد قذف کرده چگونه ميتواند تکذيب خود کند که اينکه تکذيب خود يک کذب است که گناه کبيره است.
بعضي گفتند توبه او پشيمانيست از اينکه قذف کرده و تحقيق کلام اينست که اگر بينه و بين اللّه کذب گفته و بيجا نسبت داده تکذيب خود کند و اگر واقعا صادق بوده توبه از قذف کند که چرا پرده پاره کرده مثل غيبت که راست ميگويد ولي نبايد بازگو کند و غيبت کند بلکه جنبه حق النّاس هم دارد و اما استثناء بعضي گفتند و لو توبه کند ديگر شهادتش قبول نميشود بواسطه کلمه ابدا که در مستثني منه بوده و لکن استثناء شامل اينکه جمله هم ميشود و عدم قبول شهادت براي فسق او است و ارتکاب معصيت کبيره پس از توبه رفع ميشود.
لذا ميفرمايد:
(إِلَّا الَّذِين‌َ تابُوا مِن بَعدِ ذلِک‌َ) بعد القذف چه اجراء حد بر او بشود يا نشود بلکه از علائم توبه تمکين از اجراء حد است.
(وَ أَصلَحُوا) که ديگر مرتکب اينکه نوع نسبتها نشود بلکه از کليه معاصي کبيره اجتناب کند.
(فَإِن‌َّ اللّه‌َ غَفُورٌ) ميآمرزد و (رَحِيم‌ٌ) مورد عنايات خود هم قرار ميدهد.
494