نکته‌های تفسیر نور

کلمه‌ى «افک» در لغت، به معناى گرايش از حقّ به باطل است. تهمت زدن نيز نوعى پوشاندن حقّ و جلوه دادن باطل است. برخى مفسّران درباره شأن نزول اين آيه گفته‌اند: پيامبراکرم صلى الله عليه و آله در هر سفرى با قيد قرعه يکى از همسرانش را همراه مى‌برد. در جنگ «بنى مصطلق» عايشه را برد. وقتى که نبرد پايان يافت و مردم به مدينه بازمى‌گشتند، عايشه براى تطهير و يا يافتن دانه‌هاى گردنبند گمشده‌اش از قافله عقب ماند. يکى از اصحاب که او نيز از قافله دور مانده بود، عايشه را به لشکر رساند. بعضى افراد به عايشه و آن صحابى، تهمت ناروا زدند. اين اتهام به گوش مردم‌ جلد 6 - صفحه 152 رسيد، پيامبر ناراحت شد وعايشه به خانه پدر رفت، تا آن که اين آيه نازل شد. «1» جمعى ديگر از مفسّران و خصوصاً نويسنده تفسير «اطيب‌البيان» با استفاده از روايات متعدّد و مستند نقل مى‌کنند که اين آيه درباره‌ى «ماريه قبطيه» (يکى ديگر از همسران رسول خدا) است، که خداوند به او فرزندى به نام «ابراهيم» داد، ولى پس از 18 ماه از دنيا رفت. عايشه و حَفصِه گفتند: اى رسول خدا! چرا گريه مى‌کنى؟ ابراهيم فرزند تو نبود، بلکه شخص ديگرى غير از تو با ماريه همبستر شده و ابراهيم متولد شده است. اينجا بود که اين آيه نازل شد. علّامه جعفر مرتضى در کتاب گرانقدر (حديث الافک) نيز اين بيان را تأييد مى‌کند. در مورد هر دو شأن نزول سؤالاتى مطرح است ولى چون هدف ما در اين تفسير، پيام‌گيرى از متن آيات است، درباره‌ى شأن نزولها بحث گسترده‌اى نداريم. در ماجراى افک چندين گناه نهفته است: دروغ، سوءظن به مؤمن، ايذاى مؤمن، تهمت، اهانت، آزردن پيامبر صلى الله عليه و آله، تضعيف خاندان رسالت و شايعه‌پردازى.