اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ لَو لا إِذ سَمِعتُمُوه‌ُ قُلتُم ما يَکُون‌ُ لَنا أَن نَتَکَلَّم‌َ بِهذا سُبحانَک‌َ هذا بُهتان‌ٌ عَظِيم‌ٌ «16»
و چرا موقعي که شنيديد اينکه افتراء را نگفتيد ما حق نداريم که باين تکلم کنيم، منزهي پروردگارا اينکه کلام بهتان بزرگي است.
جلد 13 - صفحه 504
(وَ لَو لا إِذ سَمِعتُمُوه‌ُ) موقعي که شنيديد که يک همچه افترايي بمؤمني يا مؤمنه‌اي زدند و قذف کردند.
(قُلتُم) جواب لولا است يعني لو لا قلتم يعني چرا نگفتيد.
(ما يَکُون‌ُ لَنا أَن نَتَکَلَّم‌َ بِهذا) زيرا هر که تکلم کند قذف کرده و حد قذف دارد و معصيت بزرگ کرده و مستحق عقوبت شده.
(سُبحانَک‌َ) پروردگارا تو منزه هستي از هر عيب و نقص که انسان موقعي که امر قبيحي يا کلام زشتي ميشنود يا مشاهده مي‌کند سبحان اللّه ميگويد که اشاره بر اينکه قول و اينکه امر است.
(هذا بُهتان‌ٌ عَظِيم‌ٌ) بهتان چندين عقوبت دارد، يکي بد گويي عقب سر مؤمن در غياب او که غيبت مي‌شود و در خبر است.
(الغيبة اشد من الزنا)
و در آيه گوشت برادر ديني خود را خورده‌اي (وَ لا يَغتَب بَعضُکُم بَعضاً أَ يُحِب‌ُّ أَحَدُکُم أَن يَأکُل‌َ لَحم‌َ أَخِيه‌ِ مَيتاً فَکَرِهتُمُوه‌ُ) حجرات آيه 12، ديگر کذب که فرق غيبت با بهتان اينست که بهتان جنبه کذبي هم دارد و فرمودند.
(الکذب شر من الشراب)
عقوبت سيم سوء ظن بمؤمن است مي‌فرمايد (يا أَيُّهَا الَّذِين‌َ آمَنُوا اجتَنِبُوا کَثِيراً مِن‌َ الظَّن‌ِّ إِن‌َّ بَعض‌َ الظَّن‌ِّ إِثم‌ٌ) حجرات آيه 12 عقوبت چهارم تفتيش و تجسس است و صريحا در همين آيه مذکور مي‌فرمايد (وَ لا تَجَسَّسُوا) پنجم ايذاء مؤمن است (وَ الَّذِين‌َ يُؤذُون‌َ المُؤمِنِين‌َ وَ المُؤمِنات‌ِ بِغَيرِ مَا اکتَسَبُوا فَقَدِ احتَمَلُوا بُهتاناً وَ إِثماً مُبِيناً) احزاب آيه 58.
ششم قذف است و حد قذف دارد، هفتم اهانت و هتک حرمت مؤمن، هشتم رنجش خاطر رسول اللّه صلّي اللّه عليه و سلّم.
505