آیه ۱۶ سوره نور

سوره نور(النور)، آیه ۱۶ · جزء ۱۸ · صفحه ۳۵۱

وَلَوْلَا إِذْ سَمِعْتُمُوهُ قُلْتُم مَّا يَكُونُ لَنَا أَن نَّتَكَلَّمَ بِهَٰذَا سُبْحَانَكَ هَٰذَا بُهْتَانٌ عَظِيمٌ

چرا هنگامی که آن را شنیدید نگفتید: «ما حق نداریم که به این سخن تکلّم کنیم؛ خداوندا منزّهی تو، این بهتان بزرگی است»؟!

معنی کلمات و عبارات
«مَا یَکُونُ لَنَا»: ما را نسزد. شایسته ما نیست. سخنی است گنده‌تر از دهان ما. «سُبْحَانَکَ»: سخنی است بس غریب و نامعقول! عربها وقتی که چیزی را ببینند یا بشنوند و از آن تعجّب کنند، جملاتی همچون: سُبْحَانَ‌اللهِ. لآ إِلهَ إِلاّ اللهُ. بر زبان می‌رانند. «بُهْتانٌ»: باطل و دروغی که شنونده را مبهوت و مدهوش کند (نگا: نساء / و .
نزول
نکات آیه
۱ - خداوند، مسلمانان را به خاطر تأثیرپذیرى در برابر شایعه «افک» و عدم موضع گیرى مناسب در برابر آن، نکوهش کرد. «و لولا إذ سمعتموه قلتم ... سبحنک هذا بهتن عظیم» ۲ - مسلمانان، موظف بودند با توطئه «افک» به عنوان بهتانى بزرگ علیه پیامبر(ص) و حریم آن حضرت، مقابله کنند. «و لولا إذ سمعتموه قلتم ... سبحنک هذا بهتن عظیم» ۳ - ماجراى «افک»، بهتان بزرگى علیه «حریم» پیامبر(ص) بود. «هذا بهتن عظیم» ۴ - مسلمانان، موظف اند در برابر شایعه ها و تهمت هاى بى اساس علیه پیامبر(ص) و حریم آن حضرت، واکنشى صریح و منفى نشان دهند و به مقابله جدى با آنها برخیزند. «و لولا إذ سمعتموه قلتم ... هذا بهتن عظیم» ۵ - بازگو کردن تهمت هاى بى دلیل و نقل آن براى دیگران، اکیداً ممنوع است. «و لولا إذ سمعتموه قلتم ما یکون لنا أن نتکلم بهذا» ۶ - خداوند، از هر عیب و نقصى منزه است. «سبحنک» ۷ - آغاز به تنزیه خداوند، به هنگام پاک دانستن دامن متهمى از آلودگى، از آداب قرآنى است. «و لولا إذ سمعتموه قلتم ... سبحنک» ۸ - مسلمانان، موظف اند در برابر شایعه ها و تهمت هاى بى دلیل جنسى علیه دیگر مسلمانان، اظهار شگفتى کرده و آنها را بهتانى بزرگ بشمارند. «و لولا إذ سمعتموه قلتم ... سبحنک هذا بهتن عظیم» جمله «سبحانک» و یا «سبحان اللّه» در دو مورد به کار مى رود: ۱- آن گاه که سخن شگفت آورى شنیده شود. ۲- آن گاه که سخنى بسیار زشت و ناروا شنیده شود و شنونده بخواهد از آن اظهار تنفر و انزجار کند و واکنشى منفى از خود نشان دهد. برداشت یاد شده براساس کاربرد اول است. ۹ - اظهار تنفر و نشان دادن واکنش منفى، وظیفه مسلمانان در برابر شایعه ها و تهمت هاى بى دلیل جنسى علیه دیگر مسلمانان «و لولا إذ سمعتموه قلتم ما یکون لنا أن نتکلّم بهذا سبحنک هذا بهتن عظیم»
تفسیر (۹)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۳)
  • لزوم رعایت ازادی بیان و نقل مطالب، در چارچوب حفظ حیثیّت و ابروی مؤمنان+۶ آیه
  • نسبت بیعفّتی به همسر پیامبراکرم(صلی الله علیه واله)، از افتراهای حیرتاور اصحاب افک+۱ آیه
  • مؤمنان، تحت تربیت پروردگار+۷ آیه
  • مسلمانان موظّف به اظهار تعجّب در برابر شایعهها و تهمتهای جنسی علیه یکدیگر و بهتان عظیم دانستن انها
  • اظهار تعجّب در برابر شایعهها و تهمتهای جنسی علیه یکدیگر و بهتان عظیم انها وظیفه مسلمانان
  • تنزیه خداوند، به هنگام شنیدن تهمت و افترای علیه دیگران
  • منزّه بودن خداوند، از هرگونه نقص
  • حرام و گناه بودن افترا و تهمت زدن به انسانهای بیگناه+۲ آیه
  • حرمت افترا به همسران پیامبر+۶ آیه
  • پذیرش موعظه، امری مطلوب و پسندیده+۱ آیه
  • ترویج شایعات و توطیه های منافقان (توطیه افک) علیه پیامبر(صلی الله علیه واله)و خاندان ان حضرت، مانع بهره مندی از رحمت خداوند+۳ آیه
  • زبان، ابزار بیان تهمت و سخنان جاهلانه در مورد دیگران، و ارتکاب این گناه+۱ آیه
  • قذف (اتّهام روابط نامشروع به زن مسلمان)، از گناهان زبان+۳ آیه
  • ضرورت اجتناب از شایعه پراکنی، بر ضدّ مؤمنان+۲ آیه
  • هم صدایی گروهی از مسلمانان عصر بعثت با منافقان، در شایعه افکنی علیه پیامبر(صلی الله علیه واله) و خانواده وی+۴ آیه
  • ضرورت جبهه گیری و مقابله مسلمانان با شایعه های ناروای دیگران+۷ آیه
  • اظهار تعجّب در برابر شایعه های ناموسی علیه یکدیگر، وظیفه مسلمانان+۱ آیه
  • تکذیب شایعات بی اساس، عکس العمل مناسبی جهت مقابله با ان+۲ آیه
  • ایمان، بازدارنده انسان از دامن زدن به شایعه های ناروا علیه دیگران+۳ آیه
  • فضل و رحمت الهی بر مؤمنان، بازدارنده انان از شایع کردن اخبار امنیّتی و جنگی، قبل از اگاه ساختن رهبران اسلامی+۳ آیه
  • سرزنش خدا از مردان و زنان مؤمن، به دلیل بدگمانی به همسر پیامبر، پس از شنیدن نسبت ناروا و تهمت درباره او+۲ آیه
  • افترا و تهمت ناروای برخی منافقان به همسر پیامبر و نقل و اشاعه ان در میان مؤمنان، در حیطه اگاهی خدا+۶ آیه
  • نقل و اشاعه قذف به افراد پاکدامن، گناهی بزرگ+۲ آیه
  • سرزنش شدن مسلمانان از جانب خداوند به سبب بدگمانی به همسر پیامبر و موضعگیری تردیدامیز نسبت به شایعه «افک» و ردّ نکردن صریح ان+۳ آیه
  • قصّه افک، بهتانی بزرگ علیه حریم پیامبر(صلی الله علیه واله)و موجب هتک حرمت همسر ان حضرت+۱ آیه
  • ضرورت پرهیز از پخش و انتشار گناه، در بین جامعه+۳ آیه
  • گناه زبان با سخنان جاهلانه و افترا به دیگران+۱ آیه
  • قذف و اتهام روابط نامشروع، از گناهان زبان+۳ آیه
  • ایمان، باز دارنده انسان از تکرار گناه+۲ آیه
  • فضل و رحمت خدا بر مؤمنان، بازدارنده انان از گناه و اشاعه فحشا+۳ آیه
  • شایعهافکنی منافقان، علیه پیامبر صلی الله علیه و اله و خانواده ان حضرت، در ماجرای افک+۳ آیه
  • همصدایی و همراهی گروهی از مسلمانان با منافقان، در شایعهافکنی علیه پیامبر صلی الله علیه و اله و خانوادهاش+۳ آیه
  • تکذیب و مقابله با شایعات علیه پیامبر صلی الله علیه و اله، از وظایف مسلمانان+۲ آیه
  • پذیرش شایعات علیه پیامبر صلی الله علیه و اله و نقل بدون تحقیق ان، موجب غضب و سرزنش خداوند+۳ آیه
  • ایمان واقعی، بازدارنده انسان از هرگونه دامن زدن به شایعههای ناروا علیه پیامبر صلی الله علیه و اله+۲ آیه
  • موعظه خدا به مؤمنان، مبنی بر لزوم اجتناب از روی اوردن به شایعاتی علیه پیامبر صلی الله علیه و اله، همانند قصّه افک+۲ آیه
  • لزوم برخورد مسلمانان در برابر تهمتهای جنسی و شایعات بیاساس علیه یکدیگر، با اظهار تعجّب از انها
  • سرزنش خداوند از مسلمانان، به دلیل بدگمانی به همسر رسول خدا و موضعگیری تردیدامیز نسبت به شایعه افک+۲ آیه
  • هوشیاری، مانع فرو افتادن ادمی در دامهای حیله دشمن+۳ آیه
  • ملامت مؤمنان، به جهت واکنش ناپسند خود در ماجرای افک و هتک حرمت برخی همسران پیامبر+۲ آیه
  • اظهار تعجّب در برابر شایعهها و تهمتهای جنسی علیه یکدیگر، وظیفه مسلمانان+۱ آیه
  • ملامت برخی مؤمنان، به علت ترتیب اثر دادن به برخی شایعات+۲ آیه
  • همصدایی گروهی از مسلمانان و منافقان، در شایعهافکنی علیه پیامبر صلی الله علیه و اله و خانواده وی+۳ آیه
واژه‌ها