تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
يَوْمَ تَشْهَدُ عَلَيْهِمْ أَلْسِنَتُهُمْ وَ أَيْدِيهِمْ وَ أَرْجُلُهُمْ بِما کانُوا يَعْمَلُونَ «24»
يَوْمَ تَشْهَدُ عَلَيْهِمْ: مستقر است آن عذاب در روزى که شهادت دهد بر ايشان، أَلْسِنَتُهُمْ: زبانهاى ايشان به افک و بهتان و ساير معاصى، يعنى به زبانهاى خود اعتراف مى‌کنند، وَ أَيْدِيهِمْ: و گواهى دهد دستهاى ايشان، وَ أَرْجُلُهُمْ: و پاهاى ايشان، بِما کانُوا يَعْمَلُونَ: به آنچه بودند که عمل مى‌کردند از گناهان.
شيخ طبرسى در مجمع فرمايد: در کيفيت شهادت جوارح سه قول است:
1- آنکه خداوند خلق فرمايد آنها را خلقتى که ممکن باشد تکلم و نطق نمودن و اعتراف کردن به گناهانشان.
2- آنکه خداوند قرار دهد در آنها کلامى که متضمن باشد شهادت را، پس متکلم خدا است نه جوارح، و اضافه کلام بسوى جوارح بر سبيل توسع باشد، زيرا محل کلام است.
3- آنکه خداوند قرار دهد در آنها علامتى که قائم مقام نطق باشد به شهادت، يعنى آياتى قرار دهد که دلالت کند بر آنکه صاحبان آنها گناه کرده‌اند. «1» تنبيه: آيه شريفه آگاهى است به آنکه روز قيامت روزى است که تمامى
«1». تفسير مجمع البيان، ج 4، ص 134، چاپ کتابخانه آيت اللّه العظمى المرعشى النّجفى.
جلد 9 - صفحه 220
موجودات در آن روز داراى حياتند، چنانچه در کريمه ديگر فرمايد: «وَ إِنَّ الدَّارَ الْآخِرَةَ لَهِيَ الْحَيَوانُ لَوْ کانُوا يَعْلَمُونَ» «1» و از آن جمله اعضاء و جوارح آدمى نيز داراى حيات و نطق شوند و به قدرت کامله الهيه، شهادت دهند به آنچه صاحبش بجا آورده و استحقاق جزا محقق آيد. بنابراين بر انسان عاقل لازم است در صورت اعتقاد به قرآن و معاد و در پيش داشتن چنين روزى، تدارک اعمال را نموده از گناهان خود توبه نمايد تا در آن روز رسوا و مفتضح نگردد.