تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَدْخُلُوا بُيُوتاً غَيْرَ بُيُوتِکُمْ حَتَّى تَسْتَأْنِسُوا وَ تُسَلِّمُوا عَلى أَهْلِها ذلِکُمْ خَيْرٌ لَکُمْ لَعَلَّکُمْ تَذَکَّرُونَ «27»
«1». تفسير مجمع البيان، ج 4، ص 135، چاپ کتابخانه آيت اللّه العظمى المرعشى النّجفى.
جلد 9 - صفحه 223
بعد از آن خطاب به مؤمنان مى‌فرمايد:
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا: اى کسانيکه ايمان آورديد به خدا، لا تَدْخُلُوا بُيُوتاً غَيْرَ بُيُوتِکُمْ: وارد نشويد به خانه‌هائى غير از خانه‌هاى خود شما که در آن ساکنيد و خانه‌اى که به اجاره يا عاريه داده باشند نيز چنين است، پس موجر و معير نيز در اين حکم داخلند، يعنى اى کافه اهل ايمان، در هيچ خانه بيگانه داخل مشويد، حَتَّى تَسْتَأْنِسُوا: تا اينکه استعلام کنيد و دستورى طلبيد.
نکته: «تَسْتَأْنِسُوا» مشتق از «استيناس» به معنى «استعلام»، زيرا مستأذن مستعلم حال و مستکشف است از اينکه اهل خانه اراده دخول او را دارند يا نه، و اذن او خواهند داد يا نه، و يا از استيناس مأخوذ که خلاف استيحاش است، زيرا مستأذن مستوحش و خائف است از آنکه او را اذن ندهند، و چون اذن يافت مستأنس شد، پس اين از باب کنايه و ارداف است، چه اين نوع استيناس مرادف اذن است.
وَ تُسَلِّمُوا عَلى أَهْلِها: و سلام کنيد بر اهل آن خانه. ذلِکُمْ خَيْرٌ لَکُمْ: آن استعلام و استيذان بهتر است مر شما را از آنکه بى‌اجازه و ناگهان درآييد، و اين حکم را بر شما نازل فرموديم، لَعَلَّکُمْ تَذَکَّرُونَ: براى اينکه پند يابيد و به آنچه صلاح شما در آن بيشتر است عمل کنيد.
تنبيه: آيه شريفه يکى از دستورات اخلاقيه را بيان فرمايد که در داخل شدن به خانه‌هاى غير، اذن طلبيد و سرزده وارد نشويد مانند اهل جاهليت، که چون شخصى خواستى به خانه ديگرى درآيد گفتى: (حييتم صباحا و مسائا) و بى‌اجازه وارد شدى، و بسا بودى که مرد با زن خود به مباشرت اشتغال داشتى. حق تعالى امت پيغمبر را امر فرمود که اذن طلبيد در وقت دخول، و بجاى تحيت که آداب جاهليت است سلام کنيد، که اين افضل و احسن است از عادت
جلد 9 - صفحه 224
جاهليت. و به اتفاق علماى اماميه، استيذان واجب و تسليم سنت است؛ و زدن در خانه به سختى و فرياد کردن صاحب خانه را، مکروه است و احاديث در اين قسمت بسيار است از جمله:
1- در مجمع- مروى است که مردى به حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله عرضه داشت: آيا اجازه خواهم در خانه‌اى که مادر من در آنست داخل شوم؟
فرمود: بلى. عرض کرد: مادر را به غير من خادمى نيست، هر وقت بر او وارد شوم اذن طلبم؟ فرمود: آيا دوست دارى مادر خود را برهنه ببينى؟ عرض کرد: نه، فرمود: پس اذن طلب کن. «1» 2- ابو ايوب انصارى روايت نموده که خدمت حضرت پيغمبر عرض کرديم: استيناس چيست؟ فرمود: تکلم کند مرد به تسبيحه يا تکبيره يا تحميده و تنحنحى که آگاه سازد اهل خانه را. «2» و جايز نيست در خانه‌اى نظر کنند تا بدانند که کسى در خانه هست تا دستورى خواهند.
سهل ابن سعد روايت کند که مردى خواست در بعضى از حجره‌هاى رسول نگرد، حضرت در آمد، در دست مبارکش قضيبى سر تيز بود که بدان حک سر فرمودى، فرمود: اگر دانستمى تو در حجره‌اى نگريستى، اين قضيب در هر دو چشم تو زدمى. «3» تتمه: عقاب الاعمال- ابن بابويه رحمه اللّه در ذيل خطبه حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله: و من اطلع فى بيت جاره فنظر الى عورة رجل او شعر امرئة او شى‌ء من جسدها کان حقّا على اللّه ان يدخله النّار مع المنافقين الّذين کانوا يتبعون عورات النّاس فى الدّنيا و لا يخرج من الدّنيا حتّى يفضحه اللّه و يبدى للنّاس عورته فى الآخرة.
هر که مشرف شود به خانه همسايه پس نظر کند به عورت مردى يا موى زنى
«1». تفسير مجمع البيان، ج 4، ص 135 و 136، چاپ کتابخانه آيت اللّه العظمى المرعشى النّجفى.
«2». تفسير مجمع البيان، ج 4، ص 135، چاپ کتابخانه آيت اللّه العظمى المرعشى النّجفى.
«3». تفسير مجمع البيان، ج 4، ص 135، چاپ کتابخانه آيت اللّه العظمى المرعشى النّجفى.
جلد 9 - صفحه 225
يا چيزى از جسد او، سزاوار است بر خدا اينکه داخل کند او را در آتش با منافقين که عيبجوئى مى‌کردند مسلمانان را در دنيا، و بيرون نرود از دنيا تا آنکه رسوا سازد او را خدا و مکشوف العوره آيد در آخرت. «1»