کلمه «يَغُضُّوا» از ريشه «غض» به معناى کاستن و پايين آوردن است. چنانکه لقمان به فرزندش مىفرمايد: «وَ اغْضُضْ مِنْ صَوْتِکَ» يعنى صدايت را پايين بياور و با صداى بلند صحبت نکن.
در اينجا نيز مراد از «غض بصر» بستن چشم نيست، بلکه پايين آوردن نگاه است، به گونهاى که انسان نامحرم را ببينند.
مراد از «فُرُوجٍ» عورتين است که بايد آن را از نگاه ديگران پوشاند. البتّه مراد از حفظ فروج در ديگر آيات قرآن، حفظ از زناست، ولى در اين آيه، بر اساس روايات، حفظ از نگاه است.
«1». تفسير برهان.
جلد 6 - صفحه 172
رواياتى دربارهى نگاه:
* حضرت على عليه السلام فرمود: «لکم اول نظرة الى المرئة فلا تتبعوها بنظرة اخرى و احذروا الفتنة» «1» نگاه اوّل مانعى ندارد ولى ادامهى نگاه اشکال دارد، زيرا سبب فتنه مىشود.
* در حديثى مىخوانيم: تمام چشمها در قيامت گريان است مگر سه چشم: چشمى که از ترس خدا بگريد، چشمى که از گناه بسته شود و چشمى که در راه خدا بيدار بماند. «2»
* در «صحيح بخارى» مىخوانيم که پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: جلو راه مردم ننشينيد. برخى گفتند:
ما ناچاريم از نشستن. فرمود: پس حقّ آن را ادا کنيد. پرسيدند حقّ آن چيست؟ فرمود:
«غض البصر و کف الاذى ورد السلام و الامر بالمعروف و النهى عن المنکر» ترک چشم چرانى و مردم آزارى، جواب دادن به سلام ديگران، امر به معروف و نهى از منکر.
* حضرت عيسى عليه السلام فرمود: از نگاه به نامحرم بپرهيزيد که بذر شهوت را در دل مىنشاند و همين براى دچار شدن انسان به فتنه کافى است. «3»
* امام على عليه السلام فرمود: «العين رائد القلب» چشم، دل را بدنبال خود مىکشد. «العين مصائد الشيطان» چشم، کمينگاه شيطان است. و چشمپوشى بهترين راه دورى از شهوات است. «4»
* پيامبر اکرم صلى الله عليه و آله فرمود: «النظر سهم مسموم من سهام ابليس فمن ترکها خوفا من الله اعطاه الله ايمانا يجد حلاوة فى قلبه» «5» نگاه بد، تيرى از تيرهاى مسموم شيطان است. هر کس از ترس خدا چشم خود را فرو بندد، خداوند به او ايمانى مىدهد که از درون، شيرينى آن را احساس مىکند.
* پيامبر اکرم صلى الله عليه و آله فرمود: هرکس چشم خود را از حرام پر کند، در قيامت چشم او از آتش پر خواهد شد مگر اينکه توبه کند. «6»