آیه ۳۰ سوره نور

سوره نور(النور)، آیه ۳۰ · جزء ۱۸ · صفحه ۳۵۳

معروف به: آیه غض بصر

مردان مؤمن نگاه خود را فرو گیرند و پاکدامنی ورزند؛ این برایشان پاکیزه‌تر است.

قُل لِّلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَيَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ذَٰلِكَ أَزْكَىٰ لَهُمْ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا يَصْنَعُونَ

به مؤمنان بگو چشمهای خود را (از نگاه به نامحرمان) فروگیرند، و عفاف خود را حفظ کنند؛ این برای آنان پاکیزه‌تر است؛ خداوند از آنچه انجام می‌دهید آگاه است!

معنی کلمات و عبارات
«یَغُضُّوا»: فرو گیرند. برگیرند. پائین اندازند. مراد دوری از چشم‌چرانی و نظربازی است. مجزوم و جواب (قُلْ) است. «مِنْ»: حرف تبعیضیّه است و بیانگر این واقعیّت است که هنگام روبرو شدن با زن نامحرم، مؤمن باید نگاه خود را کم و کوتاه کند. نه به طور کلّی چشمان خود را بربندد، و نه بدو خیره بنگرد. «فُرُوجَهُمْ»: مراد حفظ قُبُل و دُبُر از زنا و لِواط است، و پوشاندن آنها با لباسهائی که نازک بدن‌نما نبوده و به گونه‌ای چسب بدن نباشد که اندامهای برجسته را نشان دهد.
نزول
نکات آیه
۱ - مردان مؤمن، وظیفه دار پرهیز از نظر دوختن و خیره شدن به نامحرمان اند. «و قل للمؤمنین یغضّوا من أبصرهم» برداشت یاد شده با توجه به دو نکته است: ۱- . «غضّ» (مصدر «یغضّوا») به معناى کاستن از نگاه و صدا است (مفردات راغب). مقصود از آن در آیه شریقه، اجتناب از نظر دوختن و خیره شدن به نامحرمان است، نه نگاه اولیه و ناخودآگاه. ۲. «من» در «من أبصارهم» براى تبعیض است و مقصود، فرو بستن چشم از چیزهایى است که نگاه به آنها ناشایست و حرام است (مثل نگاه به نامحرمان). ۲ - نظر دوختن به نامحرمان و چشم چرانى، حرام است. «قل للمؤمنین یغضّوا من أبصرهم» ۳ - مردان مؤمن، وظیفه دار پرهیز از چشم دوختن و خیره شدن به شرمگاه دیگرانند. «قل للمؤمنین یغضّوا من أبصرهم» مقصود از چشم فرو بستن (یغضّوا من أبصارهم) - به قرینه «و یحفظوا فروجهم» - مى تواند چشم فرو بستن از عورت و شرمگاه دیگران باشد. ۴ - حرمت خیره شدن و چشم دوختن به عورت و شرمگاه دیگران «قل للمؤمنین یغضّوا من أبصرهم» ۵ - پوشاندن عورت و شرمگاه خویش از دید دیگران، بر مردان واجب و کشف آن حرام است. «قل للمؤمنین ... یحفظوا فروجهم» «فرج» و «فرجة» در اصل به معناى شکاف میان دو شىء است; ولى در اصطلاح متعارف به معناى عورت و شرمگاه مى باشد (مفردات راغب). ۶ - مردان مؤمن، وظیفه دار پرهیز از آلودگى به فحشا و زنا «قل للمؤمنین ... یحفظوا فروجهم» مقصود از جمله «و یحفظوا فروجهم» (مردان شرمگاه خود را حفظ کنند) - به قرینه آیات قبل که درباره حکم فحشا و قذف بود - مى تواند خوددارى از ارتکاب فحشا و زنا باشد. ۷ - خیره شدن به نامحرمان و چشم چرانى، زمینه ساز آلودگى به فحشا و فساد جنسى است. «قل للمؤمنین یغضّوا من أبصرهم و یحفظوا فروجهم» در آیه شریفه حکم حرمت چشم چرانى و نگاه به نامحرمان، بر حکم عفت گزینى و اجتناب از فحشا، مقدم داشته شده است و این تقدم ذکرى، مى تواند حکایت از تقدم رتبى و ارتباط میان این دو حکم داشته باشد; به این معنا که پرهیز از چشم چرانى، زمینه عفت گزینى و اجتناب از آلودگى جنسى خواهد بود. ۸ - مبارزه اسلام با علل و زمینه هاى وقوع جرم، بزهکارى و فحشا «قل للمؤمنین یغضّوا من أبصرهم و یحفظوا فروجهم» ۹ - پرهیز از نظر دوختن به نامحرمان و اجتناب از آلودگى به فحشا و فساد جنسى، زمینه ساز طهارت، پاکى، رشد و بالندگى است. «قل للمؤمنین یغضّوا من أبصرهم و یحفظوا فروجهم ذلک أزکى لهم» «زکاة» (مصدر «أزکى») هم به معناى «نمو و رشد» و هم به معناى «طهارت و پاکى» است. ۱۰ - رشد و طهارت، ملاک هاى گزینش نحوه زندگى انسان ها و اساس تنظیم روابط صحیح میان مردان و زنان است. «و قل للمؤمنین یغضّوا من أبصرهم ... ذلک أزکى لهم» جمله «ذلک أزکى لهم» هر چند براى تعلیل احکام نگاه کردن زن و مرد نامحرم و حفظ عفت است; ولى این تعلیل از نوع تعلیلى است که موجب تعمیم حکم مى شود. بنابراین هر رفتارى که موجب رشد و پاکى انسان گردد، امرى پسندیده و بایسته است که باید ملاک گزینش نوع رفتارها و نیز کیفیت روابط میان زنان و مردان در جامعه، قرار گیرد. ۱۱ - احکام و تعالیم دین، در جهت رشد، بالندگى، طهارت و پاکى انسان است. «قل للمؤمنین یغضّوا من أبصرهم ... ذلک أزکى لهم» ۱۲ - رشد و طهارت، مطلوب و فطرى همه انسان ها است. «ذلک أزکى لهم» جمله «ذلک أزکى لهم» به منزله تعلیل است و تعلیل آن گاه صحیح است که شىء تعلیل شده (رشد و پاکى) مورد پذیرش مخاطبان باشد. بنابراین مى توان گفت که پاکى و رشد، مورد پذیرش و مطلوب همگان است و این به سبب امرى فطرى خواهد بود. ۱۳ - تبیین فلسفه احکام، شیوه اى پسندیده در بیان تعالیم دین و تسهیل عمل به آنها «قل للمؤمنین یغضّوا ... ذلک أزکى لهم» جمله «ذلک أزکى لهم» - که به منزله تعلیل براى احکام یاد شده و در مقام تشویق براى عمل به آنها است - حاکى از شیوه قرآن در تبیین تعالیم اسلام و نیز تسهیل عمل به احکام الهى است. ۱۴ - خداوند، از تمامى حرکات و رفتار انسان ها، آگاه و باخبر است. «إنّ اللّه خبیر بما یصنعون» ۱۵ - کسانى که از نگاه کردن به نامحرمان و شرمگاه دیگران ابایى ندارند، به مجازات الهى تهدید شده اند. «قل للمؤمنین یغضّوا ... إنّ اللّه خبیر بما یصنعون» جمله «إنّ اللّه خبیر بما یصنعون» - که آگاهى همه جانبه الهى به بشر را یادآورى مى کند - هشدارى است به کسانى که احکام یادشده را رعایت نکنند. ۱۶ - توجه و اعتقاد به آگاهى خداوند به حرکات و رفتار انسان ها، موجب برانگیختن آنان به رعایت دستورات خدا و پرهیز از نافرمانى او است. «قل للمؤمنین یغضّوا ... إنّ اللّه خبیر بما یصنعون» سخن تهدیدآمیز خداوند به مؤمنان (إنّ اللّه خبیر بما یصنعون)، مى تواند به منظور این مطلب، ادا شده باشد. ۱۷- «عن أبى عبداللّه(ع): ...(فى قوله تعالى) «قل للمؤمنین یغضّوا من أبصارهم و یحفظوا فروجهم» ... «و قل للمؤمنات یغضضن من أبصارهنّ و یحفظن فروجهنّ» ... قال: کلّ شىء فى القرآن من حفظ الفرج فهو من الزنا إلاّ هذه الآیة فإنّها من النظر ...; از امام صادق(ع) [درباره سخن خداى - تبارک و تعالى ] «قل للمؤمنین یغضّوا من أبصارهم و یحفظوا فروجهم...» روایت شده است: هر چیزى که در قرآن درباره حفظ فرج آمده، مراد حفظ آن، از زنا است; مگر در این آیه مراد حفظ آن، از نگاه دیگران است...» ۱- کافى، ج ۱، ص ۳۵، ح ۱; تفسیربرهان، ج ۳، ص ۱۳۰، ح ۲.
تفسیر (۹)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۷۵)
  • ممنوعیّت رابطه جنسی نامشروع+۱ آیه
  • حرمت چشم چرانی و خیره شدن به نامحرم+۱ آیه
  • بیمبالاتی در حفظ عورت، اسیبزننده به طهارت نفس
  • چشمچرانی، اسیب و افتِ پاکی و طهارت نفس+۱ آیه
  • مؤمنان، تحت تربیت پروردگار+۴ آیه
  • عفّتگزینی اهل ایمان، زمینه پاکی و بالندگی انان
  • خداوند، تعلیمدهنده احکام به پیامبر(صلی الله علیه واله)+۲ آیه
  • هشدار خدا به مؤمنان، از رفتار ناشایست خود
  • چشمچرانی، زمینهساز الودگی به فحشا و فساد جنسی+۱ آیه
  • اگاهی خداوند، به چشمچرانی انسانها+۲ آیه
  • پیامبر(صلی الله علیه واله)، موظّف به دستور دادن به مؤمنان، برای اجتناب از چشمچرانی
  • پرهیز از چشمچرانی، زمینهساز سلامت نفس و پاکی
  • توجّه به اگاهی دقیق خداوند از اعمال انسان، بازدارنده ادمی از چشمچرانی
  • حرمت چشمچرانی و نظر دوختن مردان، به نامحرمان
  • تهدید چشمچرانان به مجازات، از سوی خداوند+۲ آیه
  • مردان و زنان مؤمن، موظّف به حفظ شرمگاه خود، از چشمچرانی نامحرمان+۱ آیه
  • حرمت چشمچرانی و خیره شدن به نامحرم+۱ آیه
  • حرمت کشف عورت و شرمگاه، در دید دیگران+۱ آیه
  • حرمت خیره شدن و چشم دوختن، به عورت و شرمگاه دیگران+۱ آیه
  • جعل احکام بر اساس مصلحت مردم، از سوی خداوند
  • مطلوبیّت تزکیه و خودسازی (دوری از صفات زشت و اراسته شدن به صفات نیک)
  • حرمت چشم چرانی و خیره شدن به نامحرم+۱ آیه
  • وجوب پوشاندن عورت از دیگران+۱ آیه
  • وجوب پوشاندن عورت، از دیگران+۱ آیه
  • وجوب اجتناب از چشم چرانی و خیره شدن به نامحرم+۱ آیه
  • وجوب چشم فرو بستن از عورت و شرمگاه دیگران+۱ آیه
  • حرمت نگاه مرد به زن نامحرم
  • حرمت اشکار کردن زینتهای پنهان بر زنان مؤمن+۱ آیه
  • مؤمنان، موظّف به حفظ حیای خود، در برخوردهای اجتماعی+۱ آیه
  • اجتناب از چشم چرانی، نشانه حیا و پاکدامنی+۱ آیه
  • پوشاندن شرمگاه، نشانه حیا و عفّت+۱ آیه
  • غنا و بی نیازی مؤمنان، پرتوی از فضل الهی+۳ آیه
  • خداوند، دارای فضل و بخشش، برای اهل اسلام و ایمان+۲ آیه
  • چشم پوشی مردان و زنان از نگاه به محرّمات، زمینه ساز رستگاری انان+۱ آیه
  • لزوم رعایت عفّت، در روابط مردان با زنان
  • چشم فرو بستن و پرهیز از نگاه به زنان نامحرم، دستور خداوند به مردان، به واسطه پیامبر(صلی الله علیه واله)
  • بینایی، از ابزارهای شناخت حسّی و راهی برای درک عقلی انسان+۱ آیه
  • چشم چرانی، موجب تحریک شهوت و زمینه الودگی به فحشا+۱ آیه
  • عفّت، راهی برای مصونیّت خویشتن، از طغیان شهوت+۴ آیه
  • مؤمنان، موظّف به حفظ حیا و عفّت خود، در برخوردهای اجتماعی+۱ آیه
  • نگهداری و حفظ چشمان از نگاه به نامحرمان، بیانگر عفّت انان+۱ آیه
  • توجّه به علم خدا، مانع بی عفّتی انسان
  • خداوند، اگاه به تمامی اعمال خوب و بد انسانها
  • ایمان مقتضی عمل به حکم الهی ستر عورت+۱ آیه
  • وجوب پوشاندن عورت از دیگران+۱ آیه
  • حرمت نظر نمودن به عورت دیگران+۱ آیه
  • توجّه به اگاهی خداوند به حرکات و رفتار انسان، موجب ترغیب به رعایت دستور الهی، در اجتناب از نگاه به نامحرمان و عورت دیگران
  • طهارت و پاکی فلسفه تشریع حرمت نگاه به نامحرمان و ستر عورت
  • کشف عورت و نگاه به شرمگاه دیگران مورد تهدید خداوند
  • غنا و بی نیازی مؤمنان، پرتوی از فضل الهی+۳ آیه
  • خداوند، دارای فضل و بخشش، برای اهل اسلام و ایمان+۲ آیه
  • وجوب پوشاندن عورت و شرمگاه خویش از دید دیگران، از سوی مردان+۲ آیه
  • غنا و بینیاز شدن مؤمنان، پرتوی از فضل الهی+۳ آیه
  • پیامبر صلی الله علیه و اله تعلیمدهنده احکام و معارف دینی به مؤمنان+۲ آیه
  • مؤمنان، موظّف به حفظ حیای خود، در برخوردهای اجتماعی+۱ آیه
  • چشمپوشی مردان و زنان مؤمن از نگاههای حرام، زمینهساز رستگاری انان+۱ آیه
  • مؤمنان، بهرهمند از طهارت روح، و مبرّا از هرگونه پلیدی+۱ آیه
  • مؤمنان، موظّف به حفظ حیا و عفّت خود، در برخوردهای اجتماعی+۱ آیه
  • مؤمنان، موظّف به اجتناب از چشم چرانی نسبت به نا محرم+۱ آیه
  • عفت مؤمنان، راهی برای مصونیت خویشتن و کنترل شهواتشان+۱ آیه
  • فرمان الهی به مؤمنان، مبنی بر پرهیز از چشم چرانی+۱ آیه
  • بی مبالاتی در حفظ عورت، اسیب زننده به طهارت نفس
  • پرهیز از چشمچرانی، زمینهساز سلامت نفس و پاکی
  • پرهیز از نظر دوختن به نامحرمان و اجتناب از الودگی به فحشا و فساد جنسی، زمینهساز تزکیه نفس
  • وجوب اجتناب از چشمچرانی و نگاه پیگیر به نامحرم+۱ آیه
  • وجوب چشم فرو بستن، از عورت و شرمگاه دیگران+۱ آیه
  • حرمت نگاه مرد به زن نامحرم
  • مردان مؤمن، موظّف به پرهیز از نگاه به عورت دیگران
  • مردان مؤمن، موظّف به حفظ عورت خود از نگاه دیگران
  • حفظ عورت از نگاه دیگران، زمینهساز طهارت و پاکی
  • علم به خبیر بودن خداوند، زمینه حفظ عورت از نگاه دیگران
  • مردان مؤمن، موظف به پرهیز از نگاه پیگیر به نامحرم
  • علم به خبیر بودن خدا، زمینه اجتناب از نگاههای غرضالود به نامحرم+۱ آیه
  • پرهیز از نگاه به نامحرم، زمینهساز طهارت و پاکی
  • وجوب پوشاندن عورت از دیگران+۱ آیه
واژه‌ها