«نُورُ» يعنى چيزى که هم خودش روشن است و هم سبب روشنى اشياى ديگر مى‌شود.
در فرهنگ اسلام امورى به عنوان «نُورُ» معرفى شده است: قرآن، علم، عقل، ايمان، هدايت، اسلام، پيامبر صلى الله عليه و آله و امامان معصوم عليهم السلام.
«کَمِشْکاةٍ» يعنى چراغدان. «دُرِّيٌّ» به معناى پر نور و پر فروغ است. «زيت» روغن زيتون را گويند که وسيله‌ى روشنايى بوده است.
اگر درخت زيتون در وسط باغ باشد، که در تمام روز آفتاب بخورد، روغنش بهتر مى‌شود،
جلد 6 - صفحه 187
ولى اگر در اطراف باغ و مزرعه باشد، يا در وقت صبح آفتاب دارد يا عصر. «زَيْتُونَةٍ لا شَرْقِيَّةٍ وَ لا غَرْبِيَّةٍ»
«اللَّهُ نُورُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ» يعنى: خداوند هدايت کننده‌ى آسمان و زمين است. چون هدايت آفرينش، در آيات ديگر نيز آمده است. «أَعْطى کُلَّ شَيْ‌ءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدى» «1» وجمله‌ى «نُورٌ عَلى نُورٍ» به معناى هدايت‌هاى دايمى و پى در پى است و در پايان آيه نيز مى‌فرمايد:
«يَهْدِي اللَّهُ لِنُورِهِ»
قرآن در اين آيه خداوند را به نور تشبيه نموده است. با مطالعه اجمالى روشن مى‌شود که نور داراى خواص و ويژگى‌هاى زير است:
1- نور، لطيف‌ترين موجود در جهان ماده و سرچشمه زيبائى‌ها و لطافت‌ها است.
2- نور، بالاترين سرعت را در جهان ماده داراست و با سرعت سيصد هزار کيلومتر در ثانيه مى‌تواند در يک چشم بر هم زدن (يعنى کمتر از يک ثانيه) کره زمين را هفت بار دور بزند، به همين دليل مسافت‌هاى فوق‌العاده عظيم و سرسام‌آور نجومى را فقط با سرعت نور مى‌سنجند و واحد سنجش آنها سال نورى است، يعنى مسافتى که نور در يک سال مى‌پيمايد.
3- نور، وسيله تبيين اجسام و مشاهده موجودات است، و بدون آن چيزى را نمى‌توان ديد، بنا بر اين هم «ظاهر» است و هم «مظهر» (ظاهر کننده غير).
4- نور آفتاب که مهم‌ترين نور در دنياى ما است پرورش دهنده گلها و گياهان بلکه رمز بقاى همه موجودات زنده است.
5- تمام انرژى‌هاى موجود در محيط (به جز انرژى اتمى) همه از نور آفتاب سرچشمه مى‌گيرد، حرکت بادها، ريزش باران و جريان نهرها و آبشارها و بالاخره حرکت همه موجودات زنده با کمى دقت به نور آفتاب منتهى مى‌شود.
سرچشمه گرما و حرارت و آنچه بستر موجودات را گرم نگه مى‌دارد همان نور آفتاب است
«1». طه، 50.
جلد 6 - صفحه 188
حتى گرمى آتش که از چوب درختان و يا ذغال سنگ و يا نفت و مشتقات آن به دست مى‌آيد نيز از گرمى آفتاب است.
6- نور آفتاب نابود کننده انواع ميکروب‌ها و موجودات موذى است و اگر تابش اين نور پر برکت نبود کره زمين، تبديل به بيمارستان بزرگى مى‌شد که همه ساکنانش با مرگ دست به گريبان بودند.
خلاصه هر چه در اين پديده عجيب عالم يعنى نور مى‌نگريم و دقيق‌تر مى‌شويم آثار گرانبها و برکات عظيم آن آشکارتر مى‌شود. امّا عجيب است که بشر با اين همه پيشرفت علمى از شناخت حقيقت نور که يک امر مادى است عاجز مانده و آن وقت در پى شناخت ذات و حقيقت خداست و چه بسا اين نيز يکى از وجوه تشبيه خدا به نور باشد.
حال اگر بخواهيم براى ذات پاک خدا تشبيه و تمثيلى از موجودات حسى انتخاب کنيم (گر چه مقام با عظمت او از هر شبيه و نظيرى برتر است) آيا جز از واژه «نور» مى‌توان استفاده کرد؟ همان خدايى که پديد آورنده تمام هستى است، روشنى‌بخش عالم است، همه موجودات به برکت او زنده‌اند، و همه مخلوقات بر سر خوان نعمت او هستند که اگر لحظه‌اى لطف خود را از آنها باز گيرد همگى در ظلمت فنا و نيستى فرو مى‌روند.
جالب اينکه هر موجودى به هر نسبت با او ارتباط دارد به همان اندازه نورانيت کسب مى‌کند:
قرآن نور است، چون کلام اوست.
اسلام نور است، چون آئين او است.
پيامبران نورند، چون فرستادگان اويند.
امامان انوار الهى هستند، چون حافظان آئين او بعد از پيامبرانند.
ايمان نور است، چون رمز پيوند با او است.
علم نور است، چون سبب آشنايى با او است. «1»
«1». تفسير نمونه.
جلد 6 - صفحه 189