اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ لتَکُن مِنکُم أُمَّةٌ يَدعُون‌َ إِلَي الخَيرِ وَ يَأمُرُون‌َ بِالمَعرُوف‌ِ وَ يَنهَون‌َ عَن‌ِ المُنکَرِ وَ أُولئِک‌َ هُم‌ُ المُفلِحُون‌َ (104)
و بايد باشد از شما مؤمنين يک جماعتي که مردم را دعوت بخوبي نمايند و امر کنند بمعروف و نهي نمايند از منکر و اينکه جماعت کساني هستند که رستگار شدند.
وَ لتَکُن مِنکُم أُمَّةٌ لام و لتکن لام امر است و دلالت بر وجوب دارد و واجب است در هر عصر و زماني ميان مؤمنين جماعتي باشند که اينکه سه موضوع را انجام دهند با شرائط بوجوب کفايي که اگر نکردند همه معاقب هستند و اگر انجام دهند تکليف از همه ساقط ميشود، و واجبات کفايي بسا عيني ميشوند در صورتي که من به الکفايه نباشد يا از عهده آنها خارج باشد و قدرت نداشته باشند.
و أُمَّةٌ از ماده أم‌ّ بمعني قصد و در قرآن مجيد و در لسان عرب اطلاقات زيادي دارد بالغ بر هشت معني:
1- بمعني الجماعة مثل همين آيه و آيات ديگر مثل وَ لَمّا وَرَدَ ماءَ مَديَن‌َ وَجَدَ عَلَيه‌ِ أُمَّةً مِن‌َ النّاس‌ِ يَسقُون‌َ قصص آيه 23، و غير اينها.
2- اتباع انبياء مثل امة موسي امة عيسي امة محمّد صلّي اللّه عليه و آله و سلّم کُنتُم خَيرَ أُمَّةٍ أُخرِجَت لِلنّاس‌ِ آل عمران آيه 110 وَ إِن مِن أُمَّةٍ إِلّا خَلا فِيها نَذِيرٌ فاطر آيه 24 3- انساني که جامع خيرات باشد مثل إِن‌َّ إِبراهِيم‌َ کان‌َ أُمَّةً قانِتاً لِلّه‌ِ نحل آيه 121.
4- بمعني الدين و الملة مثل إِنّا وَجَدنا آباءَنا عَلي أُمَّةٍ زخرف آيه 22.
5- بمعني برهه از زمان مثل وَ ادَّکَرَ بَعدَ أُمَّةٍ يوسف آيه 45.
6- کسي که مردم باو اقتداء کنند در افعال و اعمال
جلد 4 - صفحه 307
7- القامة يقال فلان حسن الامة اي حسن القامة.
8- بمعني مادر يقال هذه امّة زيد يعني مادر زيد.
يَدعُون‌َ إِلَي الخَيرِ اشاره بلزوم ارشاد و هدايت بدين از عقائد و اخلاق که شأن انبياء و ائمه و علماء در هر عصر و زمانيست و لذا تحصيل علم واجب است از باب مقدمه براي تعليم و ارشاد و هدايت بوجوب کفايي بلکه در اينکه ازمنه وجوب عيني است بر کساني که استعداد داشته باشند و وسائل معيشت آنها مرتب باشد.
و مراد از خير جميع خوبيها است که در نظر عقل و شرع خوب باشد که يک قسمت مهمش دعوت بترک قبايح و محرمات که بهترين خوبيهاست.
وَ يَأمُرُون‌َ بِالمَعرُوف‌ِ گذشت در شرائط امر بمعروف که شخص تارک معروف و عالم بمعروفيت يعني وجوب فعل باشد و شخص آمر هم عالم باشد و قدرت داشته باشد و احتمال اثر بدهد و ضرري بر او متوجه نشود و بمراتب و درجات امر کند.
وَ يَنهَون‌َ عَن‌ِ المُنکَرِ چه منکرات عقليه از قبائح و چه منکرات شرعيه از معاصي و محرمات.
و اولئک اينکه کساني که دعوت بخير و امر بمعروف و نهي از منکر ميکنند هُم‌ُ المُفلِحُون‌َ تعبير بکلمه هم براي تأکيد است در فلاح اينها و فلاح بمعني رستگار و افلاح بمعني رستگار شدن و مفلح اسم فاعل از باب افعال يعني رستگارند، و رستگاري در صورتي صادق است که هيچ نوع گرفتاري و عقوبت و عذاب از حين موت تا قيامت براي آنها نباشد، اللهم‌ّ ارزقنا بمحمد و آله صلّي اللّه عليه و آله و سلّم و الحمد للّه رب العالمين.
308